Olumsuz davranışı ortadan kaldırma yöntemleri

Olumsuz Davranış
Çocuklarımızın davranışlarının oluşmasında uygun yönlendirme büyük değer taşır. Onların davranışları, yetişkinlerden aldıkları yansılara nazaran şekillenir. Kullanacağımız kimi teknikler olumlu davranışların artırılmasına, kimileri ise olumsuz davranışın söndürülmesine yöneliktir. Olumsuz davranışı ortadan kaldırma konusunda belirlenmiş yollar standarttır. Ancak her çocuk ve aile birbirinden farklıdır ve davranış değiştirme prosedürleri de bir çocuktan ötekine değişkenlik gösterebilir. Çocukların karşılanması gereken psikobiyolojik durumlarını da gözden geçirmek ve bu durumlara nazaran davranmak kıymetlidir. (Merakların giderilmesi, fizikî aktiflik ihtiyacı, besin ve su ihtiyacı, idrar ve dışkı ihtiyacı, yorgunluk, ısı ve nem seviyelerinde değişiklik vb.) Şayet bu psikobiyolojik gereksinimleri karşılanmış durumdaysa, olumsuz davranışı değiştirmek için plan yapmak faydalı olabilir.
OLUMSUZ DAVRANIŞI DEĞİŞTİRMEK İÇİN PLAN YAPMAK
Davranış değiştirme şu evrelerde gerçekleşir:
1. Sorun tanımlanır.
2. Maksat saptanır.
3. Hedefi gerçekleştirmenin yolları çocuğa öğretilir.
1. Sorunun tanımlanması: Vakit zaman bir çocuğun probleminin, davranış sorunu mu, yoksa kişilik sorunu mu olduğuna ait karmaşa yaşanır. Çocuğunuzun meselesini duygusal ya da kişilik sorunu olarak görürseniz, ona birtakım sıfatlar yakıştırırsınız. Örneğin; “”utangaç””, “”anneye bağımlı””, “”saldırgan”” vb. Bu sıfatlar, çocuğun sıkıntısını değişmez bir özellik olarak algılamamıza ve düzeltmek için uğraş göstermememize yol açabilir. Şayet sorunu çocuğun davranışı olarak ele alırsanız, o davranışı değiştirmek için bir şeyler yapabilirsiniz. Örneğin, “”Can açgözlü”” yerine “”Can oburlarının tabaklarından yiyecek alıyor.”” “”Murat saldırgan”” yerine, “”Murat küçük kardeşini çimdikliyor.”” “”Esra negatif”” yerine, “”Esra her yaptığı işte diğerlerinden yardım istiyor.”” halinde tanımlamak uygun olacaktır.
2. Emel Saptamak: Belirleyeceğiniz hedef, neyi gerçekleştirmek için uğraşacağınızı gösterecektir. Değiştirmek istediğiniz davranışla ilgili olarak en kolay hedef belirleme biçimi, çocuğun davranış tarifine “”yapmaz”” tabirini eklemektir.
Davranış: Can oburlarının tabaklarından yiyecek alır.
Hedef: Can oburlarının tabaklarından yiyecek almaz.
3. Emeli Gerçekleştirmenin Yollarını Öğretmek:

  • Emellerinizi belirleyin ve dengeli olun.
  • Çocuğunuz istenmeyen davranışı yaptığında, nasıl bir caydırıcı reaksiyon göstereceğinizi belirleyin.
  • Caydırıcı yansıyı, istenmeyen davranıştan çabucak sonra gösterin.
  • İstenmeyen davranışın evvel kötüleşip sonra düzgünleşmesini bekleyin.
  • Çocuğunuzun olumlu davranışlarını ödüllendirin.
  • Çocuğunuza, istenmeyen davranışa alternatif olarak yapabileceği olumlu davranışlar öğretin.
  • Çocuğunuzun etrafındaki herkesi uygulamaya çalıştığınız davranış değiştirme programına katın.
  • İlerlemenin kaydını tutun.

İSTENMEYEN DAVRANIŞ SONRASINDA GÖSTERİLEBİLECEK CAYDIRICI REAKSİYONLAR:

  • GÖRMEZDEN GELME

Yaptığı olumsuz davranışları ön plana çıkarmak yerine olumlu davranışlara odaklanmak için bu teknikten yararlanılır. Görmezden gelme bilhassa dikkat çekmeye yönelik davranışlarda çok tesirli olabilir. Çocuğunuz olumsuz davranışın reaksiyona neden olmadığını gördükçe bu davranışı yapmaktan vazgeçebilir. Çocuğunuzla fizikî olarak ilgilenmek zorunda kalsanız bile göz kontağı kurmamaya, konuşmamaya dikkat edin. Birtakım durumlarda görmezden gelmek olanaksız olabilir. Örneğin şayet küçük kardeşini çimdiklemişse, kardeşi ağlamazlık edemez. Münasebetiyle, bu türlü bir davranıştan sonra, farklı bir caydırıcı reaksiyon kullanmak gerekecektir.

  • MOLA

Mola uygulamasında çocuk, istenmeyen davranışı yaptıktan çabucak sonra yaklaşık 5 dakika üzere kısa bir müddetliğine, bulunduğu ortamdan çıkartılarak yalnız bırakılır. Çocuğa neden dışarı çıkarıldığı söylenir fakat öbür bir açıklama yapılmaz. Orta verme müddetinin çocuğun protestoları nedeniyle sona erdirilmemesine dikkat edilmelidir. Bunun gerçekleşmesi halinde çocuğun şiddet davranışları da ödüllendirilmiş olur. Çocuk bu tekniğin gerçekleştiği odada karmaşaya neden olduysa, odadan ayrılmadan evvel eski haline döndürmekte yarar vardır. Şayet planladığınız üzere uygulayabiliyorsanız, molayı iki hafta kadar müddetle her istenmeyen davranıştan sonra uygulamaya devam edin. Bu mühlet sonunda istenmeyen davranışta azalma olduysa, uygulamayı sürdürün. Şayet istenmeyen davranışta azalma yoksa, diğer bir caydırıcı teknik deneyin.

  • KESİN BİR HAYIR

Şayet sert ve kararlı bir halde “”Hayır”” derseniz ve çocuğunuz yapmakta olduğu yaramazlığa orta verirse, çabucak öbür bir şeyle ilgilenmesini sağlayın. “”Hayır””ı tekrarlamaktan kaçının, çok duymak duyarsızlığa yol açar.

  • SÖZEL İHTAR

Çocuğunuza yanlışını düzeltme talihi tanıyın. “”Az evvel baban ne demişti?”” ya da “”Bıçaklarla ilgili kuralımız neydi?”” gibi… Bu türlü bir ikaz en azından, çocuğa yaptığını tekrar kıymetlendirme fırsatı verir.

  • OLUMLU PEKİŞTİREÇ

Pekiştireç gaye davranış gerçekleştiği vakit verilmelidir. Örneğin; seçilen maksat davranış (çocuğun kendi yatağında yatması, ağlamadan bir şey istemesi, vb.) her gerçekleştiğinde aferin demek, sarılmak, gülümsemek, davranışı sözel olarak onaylamak üzere sizin belirleyeceğiniz pekiştireçlerle olumlu davranış ödüllendirilir. Çocuğu uzak tutamadığınız ya da tutunca sorunlar yaşadığınız bir pekiştireç kullanmamak da kıymetli bir noktadır. Bu türlü bir durumda çocuk için çok heyecan verici olan pekiştireç çok ön plana çıkar ve kazanılması gereken davranıştan çok bu pekiştirece yoğunlaşılabilir.

  • MAHRUM BIRAKMAK

Oyuncağı almak üzere, çocuğu objeden ya da aktiflikten mahrum bırakmak ve nedenini açık bir lisanla anlatmak da olumsuz davranışı ortadan kaldırmak için kullanılabilir.

  • KISITLAMA

Birtakım durumlarda etrafın istenmeyen davranışın yapılmasını önleyecek halde düzenlenmesi de faydalı olabilir. Vurma davranışı gösteren çocuğu tutmak üzere.
SON OLARAK, DAVRANIŞ PROBLEMLERİNDEN KAÇINMAK İÇİN

  • Olumlu davranışları kesinlikle fark edin ve ödüllendirin,
  • Açık, kolay ve dengeli kurallar koyun,
  • Olumlu yönergeler verin,
  • 'Yaramazlık' yaptığında gösterebileceğiniz yansılar belirleyin.

AYRIYETEN UNUTMAMALIYIZ Kİ HER VAKİT

  • Kurallarla ilgili tartışmaktan,
  • Bağırmaktan,
  • Fikrinizi değiştirmekten,
  • Kısasa kısastan (sen bana vurursan bende sana vururum) kaçınmalıyız.

Ama her ne kadar “”zamane”” çocukları yöneltilen sorulara yetişkin yanıtları veriyor ve bizi her fırsatta şaşırtıyorlarsa da, çocuk yetişkin değildir. Yetişkin üzere düşünmeyi ve davranmayı vakti gelince öğrenir. Çocuklarımıza caydırıcı reaksiyonlar ve mükafatlar verirken onların gelişim periyotlarını ve doğal sınırlamaları göz önünde bulundurmalıyız. Vakti geldiğinde çocuğumuzun yerine kendimizi koyup, onun durduğu yerden olayların ve durumun nasıl gözüktüğüne bakmayı deneyeb
iliriz. Bu durumda, onun yerindeyken içinizden ne yapmak ve ne söylemek geliyor? Çocuklar her vakit verdiklerinizi yanlışsız yahut sizin istediğiniz halde alamayabilirler. Karşı tarafın gözleriyle kendine bakmak olayları farklı bir formda görmenize ve bu formda çocuklarınızı daha düzgün anlamanıza yardımcı olabilir. Bu tavır çocuğunuzla aranızdaki diyalogun sağlamlaşmasına da yardımcı olacaktır. Anne babalık 24 saat ve neredeyse ömür uzunluğu sürdürülen bir görev/meslektir. Gayemiz, çocuklarımızın özdenetime sahip, kendi başına kararlar alabilen ve bu kararların/seçimlerin sorumluluklarını taşıyabilen bireyler olmaları, his ve niyetlerini tabir edebilmeleridir. Üstteki tüm teklifleri eksiksiz uygulamada zorluk çekebilirsiniz. Olumsuz davranışlarla baş etmek kolay değildir. Lakin unutmamalısınız ki, dengeli davranarak, sakin ve kararlı olarak istediğiniz amaca ulaşacaksınız. Her ilerleme için kendinizi de ödüllendirmeyi unutmayın…

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir