ÇOCUKLARDA PROBLEM ÇÖZME BECERİSİ NASIL GELİŞİR?

Toplumsal gelişim süreçleri, psiko-sosyal gelişim, toplumsal marifetler ve toplumsal sorun çözme maharetlerinden oluşur. Bireyin toplumsal gelişim süreçlerini kazanması toplumsal gelişimini olumlu tarafta tesirler. Toplumsal maharet, kişinin öbürleri ile irtibatı başlatmaları ve sürdürmeleri için öğrenilmiş davranışlardır. Toplumsal hünerler çocuğun etrafındaki beklentileri muvaffakiyet ile karşılayabileceği, başka bireylerle olumlu etkileşim, bağlantı, dinleme, dikkati sürdürme, talimatları takip etme üzere hünerleri kazanmayı gerektirir. Psiko-sosyal gelişim bireyin içinde bulunduğu toplumsal uyaranlara, küme ömrünün kural ve zorunluluklarına karşı hassaslık geliştirmesi bunun sonucunda yaşadığı ortamdaki şahıslarla uyumlu olma sürecidir. Toplumsal sorun çözmede ise “ bir kişinin günlük ömürde karşılaşılan sorunları tanımlaması ya da tesirli tahlil yollarını bulması yahut ahenk sağlamasında kendi kendini yöneten bilişsel ve davranışsal süreçlerdir. Çocuk toplumsal yaşama başladığı andan itibaren problemler başlayacaktır. Bu nedenle çocuklarımızın karşılaştıkları sıkıntılarla ilgili olarak sabırlı olmamız gerekmektedir. Çocuklarımızı cesaretlendirip sıkıntılarını kendilerinin çözmelerine fırsat vermeliyiz. Yaşadığı toplumsal sorunlara tahliller bulması konusunda ebeveynleri tarafından cesaretlendirilen çocuklar tahlil bulmaya daha istekli olur. Bilgisini, marifetini kullanacak fırsat bulmuş olur. Bu mevzuda onlara yapabileceğimiz en büyük yardım sıkıntılarını çözme istikametinde bakış açılarını geliştirmelerini desteklemektir.

Bir meseleyle karşılaştığımızda kimimiz bu sorunu hayli soğukkanlılıkla ele alıp çözmeye çalışır kimimiz ise sorunun omuzlarımıza bir yük üzere bindiğini düşünür ve sorunu çözmek yerine pes eder. Bu duruma yaklaşımlarımız sahip olduğumuz mizaçtan etkilendiği kadar ailemizin bizlere verdiği eğitimlerden de etkileniyor. Küçük yaşlarda edinilen sorun çözme hünerleri çocukların ileri yaşlarında da kendi kararlarını şekillendirmelerinde büyük rol oynuyor. Anne ve babalar çocuklarının küçük yaşlarda meselelerle müsabakalarını ya da bunlarla baş etmek zorunda kalmamalarını engellemek için genelde kendileri meselelere müdahale etmeye ve çözmeye çalışıyorlar. Fakat bu durum görünürde çocuğu problemden uzaklaştırsa da çocuğun ilerideki ömründe öbür meselelerle müsabakasına neden oluyor. Çocuk kendi denetimi ile sorun çözmeyi, karar vermeyi öğrenemeden ve daima birilerinin kararlarına bağımlı olarak büyür, lakin bir gün kendi kararlarını vermek zorunda kalınca ne yapacağını bilemez ve çıkmaza girer.

Toplumsal sorunların tahlili, çok kez diğerlerine karşı sorumlu olmayı kabul etmeye ve anlamaya bağlıdır. Karşılaştıkları zahmetler üzerinde diğerlerinin karar vermesini bekleyeceği yerde bu zahmetlere tahlil yolları bulmak için ebeveynleri tarafından cesaretlendirilen çocuk, mevcut sorunun gerektirdiği işi yapmaya çalışırken bilgisini, anlayışını, marifetini de kullanacak bir fırsat bulmuş olur. Böylelikle sorun çözme çocuğun yeteneklerinin, kendine hürmet ve inanç hislerinin gelişmesini hızlandırmasının yanında bir birey olarak gelişmesini çabuklaştırmaktadır.

Sorun çözme aktiflikleri, çocukların maksada nasıl ulaşacakları ile ilgili kararlar vermelerini sağlamasının yanında yetişkinlerin de çocuklardan bir şeyler öğrenme fırsatını sağlar. Sorun çözen çocukları gözleyerek ve sordukları soruları dikkatlice dinleyerek, çocuğun ne düşündüğü anlaşılabilir. Sorun çözme imkanları yetişkinlere çocukların fikirlerini anlamak ve yeni bağlantılar-ilişkiler sistemini fark etmek için fırsatlar vermiş olur.

Çocuğun tüm gelişim alanlarında olduğu üzere sorun çözme hünerinin gelişiminde de ana baba tavırları tesirli olmaktadır. Çocuğun ileriki hayatında gerek aile içindeki bireylerle gerek yaşıtları ve öteki beşerlerle sağlıklı, hakikat ilgiler kurabilmesi için fırsatların sağlanması ve bunların geliştirilmesi ana babaların tavır ve davranışları ile şekillenir. Çocuk diğerlerine karşı nasıl davranacağını, toplumda karşılaştığı zorluklarla başa çıkabilmeyi öğrenmek zorundadır. Bu alanda uygun bir örnek oluşturmanın ve çocuğun toplumsal davranışına biçim vermenin sorumluluğu da aileye düşmektedir.

? Çocuğunuzu bir sorun anında kesinlikle dinleyin ve onun gereksinimlerini, isteklerini anlamaya çalışın.

? Çocuğunuzun kanılarını özetleyerek gerçek anlayıp anlamadığınızı ona gösterin.

? Çocuklarınız bir problemle karşılaşınca ya tahlil teşebbüsünde bulunur ya şikâyette bulunur ya da sorunu yok sayar, üstünde durmaktan kaçınırlar. Çocuklarınızı cesaretlendirerek onların problemlerini kendilerinin çözmelerine fırsat verebilmelisiniz.

Problemlerini çözme tarafında bakış açılarını geliştirmelerini desteklemeniz gerekmektedir. Ona direkt tahlili söylemek yerine, onlara açık uçlu sorular sorarak çocuğun düşünmesini sağlamalısınız. ‘’Ne oldu?” , “Sorun nedir?”, “…………. olmadan (örneğin o sana bağırmadan) evvel ne olmuştu?”, “………….. olunca (örneğin, o sana bağırınca) ne hissettin?”, “Sen …….. yapınca (örneğin onu annesine şikayet edince) Ne oldu?”, “Sen …….. yapınca (şikayet edince) o ne hissetmiş olabilir?”, “Sen …….. yaptıktan sonra (şikayet ettikten sonra) sonuç ne oldu?”, “…………..yapmaktan (şikayet etmekten) daha öbür ne yapabilirdin?”, “ ……….yapmak (onu diğerine şikâyet etmek) sence düzgün bir fikir mi?” (Uygun bir fikir olduğunu düşünüyorsanız, “Öyleyse bunu deneyebilirsin.” diyebilirsiniz), “Burası …………. yapmak için (onu şikâyet etmek için) sence uygun bir yer mi / uygun bir vakit mı ?”, “Bunun için daha uygun bir vakit düşünür müsün?” vb. sorularla tahlil yolu bulabilmesi için cesaretlendirebilir ve mevzu hakkında düşünmesi için teşvik edebilirsiniz. Bu çeşit konuşmalarla çocuk kendi davranışının nedenleri, davranışlarının diğerleri üzerindeki tesirleri, davranışlarının muhtemel sonuçları üzerinde düşünmeye yönlendirilmiş olur.

Böylelikle çocuk, aldığı kararların sonuçlarını yaşayıp bir sonraki için farklı tahliller bulacaktır. Bu türlü durumlarda sonuçlar üzerinde konuşup “Daha düzgün sonuç almak için neler yapabilir?” ya da “Bir sonraki sefere nasıl farklı davranabilirsin?” üzere sorular sorulabilir. Farklı alternatifler yahut farklı bakış açıları geliştirmeleri için düşünmeleri sağlanabilir.

? Çocuğunuzun his ve muhtaçlıkları hakkında karşılıklı konuşun. Çocuğunuzla bir arada beyin fırtınası yaparak tahliller bulmaya çalışın ve aklınıza gelen tüm fikirleri çocuğunuzla birlikte bir kâğıda yazın, birlikte listenizi gözden geçirin ve en uygun tahlili bulun.

? Çocuğunuza küçük sorumluluklar verin, böylelikle onun kendine olan itimadını arttırmış olursunuz. Kendine itimadı olan bir çocuk meselelerle baş ederken daha rahat olacaktır.

? Çocuğunuza kendi fikirlerini sorun, fikirlerini öğrendikten sonra neden bu türlü düşündüğünü anlamaya çalışın. Fikirlerini özgürce belirtebilen bir çocuk, sorun çözerken kendi kararlarının değerini anlayabilecek ve kendi kararları ile sorunu çözmeye çalışacaktır.

? Aile toplantıları yoluyla ve kendi hayatınızda gerçek sıkıntıları nasıl çözdüğünüzü çocuklarınıza göstererek meskeninizde bir sorun çözme ortamı yaratın. Bu süreçte, çocuklarınız isterlerse bir sorunu tartışma fırsatına sahip olabilirler.

? Çocuğunuza çeşitli kitaplar okuyun ve kitapta olan karakterler
le ilgili sorular sorun. Örneğin kitaptaki karakter bir meseleyle karşılaşmıştır, siz de çocuğunuza “Eğer, sen onun yerinde olsaydın ne yapardın?” diye sorabilirsiniz. Böylelikle çocuğunuza farklı sıkıntılar hakkında düşünme fırsatı vermiş olursunuz.

Çocuğunuzun problemlerini üstlenmek, onu sorun çıkabilecek ortamlardan korumak yahut uzaklaştırmak, ortamı evvelden meselesiz hâle getirmeye çalışmak, sorunu onlar ismine çözmektir. Fakat bu durum görünürde çocuğu problemden uzaklaştırsa da onun farklı problemler yaşamasını engellemez ve ileride hayatında çözemediği birçok problemle müsabakasına neden olur. Bu da çocukların anne babalarına bağımlı olup sorun çözme hünerlerinin gelişmesinde olumsuz istikamette etkilemektedir. Çocuğunuza inanın ve inancın. Onu, başarılı olması, marifetlerinin ötesine geçebilmesi için sevgi ve itimatla destekleyin. Her bahiste olduğu üzere sorun çözme konusunda da siz çocuklarınıza bir modelsiniz. Çocuklar oburlarının tahlil tekliflerini benimsemeye pek istekli değildir. Şayet çocuklar tahlili kendileri bulurlarsa, bunu uygulamaya koyma olasılıkları da daha fazladır. Onlar, sorun çözmeyi tecrübe yoluyla öğrenirler ve meselelerini çözerek öz inançlarını artırıp kanılarını açıklama ve kendini savunma taraflarını geliştirebilirler.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir