Öfke nedir, nasıl ifade edilmelidir?

Öfke bir olay, durum ya da bir bireye karşı duygusal, düşünsel, bedensel ve fizyolojik olarak verdiğimiz bir yansıdır.
Öfke üç sebepten dolayı ortaya çıkabilir:
Olumsuz ruh halimiz (O devirde hayatımızla ilgili birikimler, istenmeyen olaylar).
Karşımızdaki kişinin kabul edilemez davranışları.
Çevresel faktörler (iş, trafik, imtihan, sunum vb.)

Hülasa, öfkemizin kaynağı ya biz ve bizimle ilgili olumsuz durumlar ve/veya olaylar ya karşı tarafın kabul edilemez bir kelamı ve/veya davranışı ya da üstte belirttiğim çevresel(dış) faktörlerdir. Kimi vakit hayatımız yolundadır, ruhsal açıdan kendimizi yeterli hissediyoruzdur ve yapılan kabul edilemez davranışlar karşısında müsamaha ve sabrımız sonsuz üzeredir. Kimi vakit da işler yolunda gitmez, huzursuz ve gerginizdir. Bu ve gibisi durumlarda, en ufak bir aksilikle çok çabuk sonlanıp, reaksiyon gösteririz. 

Öfkenin geçmesi için en sık kullanılan usul bağırmak ya da saldırgan davranışlarda bulunmaktır; kapıyı süratle çarpmak, elindekini fırlatmak, saçını çekmek, tokat atmak üzere..Fakat bu ve gibisi davranışlar karşıdaki kişiyi korkutmanın yanı sıra, onun da öfkelenmesine ve alakanın bozulmasına sebep olabilir. Tam karşıtı öfkeyi içinde tutmak, belirli etmemeye çalışmak, sabırlı olmak da çok işe yaramaz zira öfke birikmiş güce benzeri, olmadık yer, vakit ve biçimde ortaya çıkar. Vaktinde dışa vurulup tabir edilmediğindeyse, istenmeyen en ufak davranışta yanardağ üzere patlar. Sonucunda karşıdaki kişinin kaygılanıp, korkarken biz de  pişman olur, suçluluk duyarız.

Kızgınlık ve öfke, baş etmesi güç, güç hislerdir. Tek başına berbat, sıhhatsiz ya da tehlikeli hisler değillerdir.  Öfkeyi sorun yapan şey, durum ya da olayın kendisi değildir. Yüzeyde görünen sebep bu üzere görünse de, asıl sorun, olayı ya da durumu algılayış ve yorumlayış biçimimiz, o sırada aklımızdan geçen kanılar ve onu tabir etme tekniğimizde, yani, davranışlarımızdadır.

Beni en çok kızdıran şeyler?
Eşimde, çocuklarımda, ailemde, etrafımda en çok nelere kızıyorum?
Kızdığım vakit aklımdan neler geçiyor, neler hissediyorum?
Kızdığım vakit ne yaparım?
Bu soruları kendinize sorarak öfkeyi yaşama ve dışa vurma biçiminizi sorgulayabilirsiniz…

Öfkelendiğimiz anlarda ne düşünüp, neler yaptığımız ya da yapabileceğimizin farkında olmak, bunları evvelden kestirim etmek hayli yararlıdır. Bu formda kendimizi denetim edebilir, davranışlarımızda ve kullandığımız sözcüklerde çok daha dikkatli olabiliriz. Böylece, kendimizi (öfkemizi) yıkıcı ve yıpratıcı bir biçimde söz ederek istemediğimiz olaylara sebep olmak yerine, kendimizin farkında olup evvelce tedbir alırsak hem kendimizi, hem karşı tarafı hem de ilgimizi korumuş oluruz.

Kızgınlık ve öfke hisleri, birden fazla vakit telaş, kaygı, çaresizlik üzere hislerle bir ortada bulunur. Birden fazla vakit yaşadığımız hayal kırıklıkları, ıstırap, telaş, dert, endişe, kıskançlık üzere hisleri en sık ve en kolay öfke ile dışa vururuz. Lakin çoklukla, korku ve dehşetin yarattığı çaresizlik hissiyle baş etmek için, kendimizi korumak için öfkemizi gösteririz. Yaşadığımız çaresizlik ve değersizlik hislerine karşı, saldırganlık ve şiddet göstererek kendimizi savunmaya çalışırız. Bazen kırılganlıklarımızı, hayal kırıklıklarımızı yahut kederimizi bastırıp, bunları öfkeye dönüştürmek süreksiz bir mühlet için güçlü ve güzel hissettirir. Ancak asıl yapmamız gereken, kızgınlık ve öfke hissimizin altında yatan asıl hisleri anlamaktır.

Dr. Gordon, öfkeyi bir buz dağı olarak görür. Buz dağları, suyun yüzeyinde sürüklenen buz kütleleridir. Buz dağlarının denizin yüzeyinde sürüklenen kısmına oranla, suyun altında kalan kısmı çok daha büyüktür. Thomas Gordon, buz dağının suyun altında kalan kısmını “temel duygular”, suyun üstündeki buz tutmuş kısmını ise “öfke” olarak isimlendirir. 

Öfke; merak, yalnızlık, hüzün, dert (anksiyete) üzere pek çok temel hissin sertleşmiş, donmuş, yani hal değiştirmiş (öfkeye dönüşmüş) halidir. Temelde yatan duyguyu söz edemeyip dışa vuramadığımızda,
bastırdığımızda bu hisler yüzeye form değiştirerek öfke olarak ortaya çıkar. Dr. Gordon, daima tekrarladığı için, öfkeyi “soğuk algınlığı” üzere görür. “Onu sevmeyiz lakin ondan kaçamayız. Onu tanırız ancak oluşmasına mahzur olamayız” der. Sahiden de öfkelendiğimiz vakit, söylemek istemediğimiz söyler söyler, kendimizden beklemediğimiz davranışlar sergileriz. Ama, kızgınlığımızı, bağırmadan, şiddet kullanmadan, kendimize ve karşımızdakine ziyan vermeden, irtibata ve bağa ziyan vermeden de söz edebiliriz. Kıymetli olan, kızgınlığımızı tabir etmek, sözlerle anlatmak ve bunu yaparken de bağlantıyı ve irtibatı korumak ve devam ettirebilmektir.

Öfkemizi yaşayış biçimimiz, öfke karşısında hissettiklerimiz ve onu dışa vurma formumuzda çocukluk yaşantılarımızın kıymetli ve belirleyici bir tesiri vardır. 
Çocukken birilerini kızgın, öfkeli gördüğünüzde ya da birileri size kızdığında size neler olurdu?
Ne düşünürdünüz? 
Ne hissedersiniz?
Ne yapardınız?
Çocukluğunuzda, kızgınlığı ve öfkeyi nasıl yaşardınız?
Nasıl dışa vururdunuz?
Nasıl tabir ederdiniz? 
Kızdığınızda ne yapardınız?

Bir düşünün…
Öfkemizi dışa vuruş, söz ediş biçimimizi çocukluk devrinde aile sistemimiz içerisinde model alarak öğreniriz. Yaşanan konut içerisinde çocuk öfke, şiddet ve baskıya şahit oluyorsa, vakitle görerek birebir davranışları benimser; öfkesini ve hayal kırıklıklarını yıkıcı ve saldırgan bir formda söz etmeyi, dış vurmayı öğrenir. Kimi durumlardaysa şiddete, öfkeye ve saldırgan davranışlara çocuk şahsen kendisi maruz kalır, yaşadığı kaygıyı, korkuyu, üzüntüyü içine atar ve kendisini geri çeker…Bu her iki durum da, çocuklar için epey yıpratıcı ve yıkıcıdır. Velhasıl, öfkeyi denetimsizce dışa vurursak önemli münasebet sorunlarına sebep olurken, tam aykırısı durumdaysa öfkenin bastırılıp dışa vurulmaması depresyona taban hazırlar. 

Öfkeyi sağlıklı bir halde yaşayıp, dışa vuramadığımızdaysa bedenimiz kimi yansılar verir:
Soluk alıp vermede ve kalp atışlarında hızlanma, tansiyon yükselmesi, kas tansiyonunun artması, terleme, titreme, yüzde kızarma, sararma, baş ağrısı, baş dönmesi, mide şikayetleri; ağrı, bulantı ver yanmalar, bağışıklık sisteminde zayıflama, hastalanma riskinde yükselme, hafıza ve düşünme süreçlerinde zayıflama, uyku sorunları, cinsel sorunlar, üretkenlikte ve randımanda düşüş, kronik yorgunluk ve isteksizlik gibi…

Her birimiz öfkeyi farklı biçimlerde yaşar, dışa vururuz..Bazılarımız daha sakin olup içine atarken, kimilerimiz her an patlamaya hazır bir bomba üzeredir.. Kimilerimiz kullandığı sözcüklerle öfkesini öteki bir şeye yönelterek yaşar öfkesini, kimilerimiz da bağırarak..Bazılarımız kendisini alışverişe verir, kimilerimiz yemek yemeye..

Özetle, her birimiz öfkemizi farklı hallerde yaşarız değerli olan onu yanlışsız bir formda, kendimize ve karşı tarafa ziyan vermeden, yıpratmadan tabir edebilmektir..

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir