Davranış Bozuklukları için destek arayan aileler için psikoterapi süreci bilgilendirme kılavuzu.

Çocukların birtakım davranışları ile baş edemeyen aileler en son umudu psikoterapi almakta görürler. Ailelerin bu sürece başlamadan terapi sürecinden beklentileri hakkında bilgi sahibi olmak çok değerlidir. Bir çok aile uzun süreçte çocuğunun farkında olmadan davranışında aksiliğe yol açabilecek yanılgılara yol vermiştir ve psikoterapiden beklentileri gayret harcamadan çocuklarının davranışlarında ani değişiklikler görmesidir. Meğer ki çocuklarla çalışmanın birinci altın kuralı psikoterapi saati bittikten sonra değişimin aile ile birlikte başlamasıdır. Hiçbir anne baba genelde şuurlu olarak, bilerek yahut isteyerek çocuğunun davranışlarını, psikolojisini bozacak davranışlar sergilemezler. Genelde de çok fazla fedakarlık yaptıkları için, kendileri yapmak isteyip yapamadıkları lüksü çocuklarına sağladıkları için çok düzgün ebeveyn olduklarını düşünürler. İçsel motivasyonu kıymetlendirecek ve onlar açısından duruma bakacak olursak %100 haklı olduklarını görürüz. Halbuki ki çocuk terbiyesi büsbütün öbür bir ideolojiye dayanmaktadır. Genelde aileler çocuklarına düzgünlük yapma motivasyonu ile çocukların davranışlarında olumsuz istikamette değişimlere sebebiyet verebiliyorlar. Çocuklarla çalışıldığı vakit birinci olarak aile dinamiklerini, motivasyonlarını, ve terbiye hallerinin araştırılması taraftarıyım. Gözlemlediğim kadarıyla Türk toplumu kendilerinden daha fazla çocuklarını önemsedikleri için bu yaklaşıma genelde sıcak bakmaz ve sorunun onlarla ilgili olmadığına inanırlar. Üstte belirtildiği üzere psikoterapinin birinci altın kuralı ailenin makul değişimlere ahenk sağlaması ve psikoterapi sürecinde terapi içinde tutarlılık sergilemesi, net hudutlar koyması ve makul taktiklerin kullanmasına açık olmasıdır. Haftada 1 gün 50 dakika uzun yıllar içinde kalıplaşmış davranışları değiştirmek için kâfi bir süreç değildir.

Psikoterapi odasında terapistler yerinde davranış değiştirme, öğretme yoluna gitseler de, sorunların tahlil noktası aile ile başlamakta ve ailede bitmektedir.

Şayet anne-baba olarak hayatınızda hiçbir şey değiştirmek istemiyorsanız, terapi sürecine dayanak olamayacaksanız, yıllarca olumsuz pekiştirilen davranışların birkaç seansta sizin yardımınız olmadan psikologla çözülebileceğine inanıyorsanız terapi sürecinden tam randıman alınması imkansıza yakındır.

Çocuk Terbiyesinde 6 Altın Kural

  1. Ailenin dengeli olması gerekir – çocuk terbiyesinin birinci altın kuralı anne ve babanın dengeli olmasıdır. Konuşulanlarla davranışların tutarlığı çok kıymetlidir. Çocuğunuzu terbiye ederken ‘oğlum (kızım) şunu şöyle yapmalısın’ deyip, kendiniz farklı davranıyorsanız emin olun çocuğunuz söylediğinizi değil yaptığınızı tekrarlayacaktır. Yahut ‘şu şöyle yapılmalıdır’ dediğiniz andan itibaren çocuğunuzun onu o biçimde yapması için dengeli olmanız ve onu disiplin etmeniz çok değerlidir. Çocuğun bu kuraldan sapmayacağınıza yahut duruma nazaran taviz vermeyeceğinize emin olması gerekiyor. Örneğin, ‘yemek saatinde annem masa başında oturuyor olmamı bekliyor, oturmazsam yemekten sonra çizgi sinemasına bakmama müsaade etmeyecek’ -çocuğun bu duruma net olarakemin olması gerekir. Çok katı olarak görünüyor olsa da araştırmalar tutarsızlığın çocukta aksiliklere yol açtığını sergiliyor. Tutarsız disiplini olan ailelerin çocukları dengeli olanlara göre daha inançsız, başları karışık olabiliyorlar. Örneğin, annem bazen çikolata yememe müsaade ediyor ancak bazen etmiyor. Tahminen ağlarsam, yaygara çıkarırsam müsaade eder. Tahminen de etmez ve çok sonlanır. Halbuki ki, çocuk muhakkak çikolata yenilmeyeceğine emin olsa daha inançlı ve dengeli davranacaktır.

  2. Ailenin net sonlar çizmesi gerekir– hudutları belirlemek ülkeden ülkeye, kültürden kültüre, ailenden aileye değişen bir çizgidir. Çocuklar da aslında kırmızı çizgiyi geçip-geçmeyeceklerini bizim hayat felsefelerimizle öğreniyorlar. Aile olarak dengeli sınırlarınızın olması ve bunu sevgiyle, şefkatle çocuğunuza aşılamanız çok kıymetlidir. Bu süreçte ailenin net, muhakkak, açık, kısa ve öz bir halde çocuğuyla işbirliği yaparak belli hudutlar çizmesi bekleniyor. Bunun için kurallardan oluşan kontrat yapılabilir ve karşılıklı imzalanabilir. Çocuk o hudutları ihlal ederse ne üzere sonuçlarla karşılaşacağını net bir formda anlamalı, kurallara uyabildikçe uygun bir formda ödüllenmeli-taktir edilmedir (örneğin: aferin çocuğuma, dün eksiksiz bir biçimde davranışında değişim gösterdi ve kurallara uydu), fakat bunu yaparken olumlu yahut olumsuz davranışlar sonucu ‘iyi çocuksun’, ‘kötü çocuksun’ etiketini çocuğa yapıştırmamamız gerekiyor. Burada yapılan en büyük kusurlardan biri de ebeveynlerden birinin uygun polis, başkasının makûs polis rolünü üstlenmesidir. Hem anne, hem de baba çocuğun terbiyesinde dengeli ve net çizgileri ortak belirleyen şahıslar olmalılar.

  3. Çocuğunuza vakit ayırın– günümüzde çalışan anne ve babalar doğal olarak çocuklarına fazla vakit ayıramıyorlar. Avrupa’da aileler günde ortalama 7 saat çocuklarına ayırabiliyorken, bu süreç Türkiye için ortalama 3 saattir. Bu kadar vakit kısıtlamamız varken burda yapılacak en değerli şey çocuğa ayrılan vaktin kalitesini yükseltmek istikametinde olacaktır. İşin en kıymetli noktası kişinin çocuğuyla ne kadar vakit geçirmesinden çok, ne kadar kaliteli vakit geçirmesidir. Çocuğunuza ayıracağınız vakti telefonsuz, TV ‘siz, internetsiz ortamları tercih etmek bir seçenek olabilir. Onunla konuşmak, onunla oynamak, ona sevginizi hissettirmek, sorularını cevaplamak, telaşlarını gidermek ona yapacağınız en büyük düzgünlüklerden olacaktır. Ayırabildiğiniz ortalama 3 saati dolu-dolu geçirebilmek sizin elinizdedir. Bu saatleri AVM’lerde, vicdanınızı rahatlatmak için oyuncakçılarda, kafelerde geçirmek yerine daha doğal ortamlar, birbirinizi dinleyebileceğiniz ve kaliteli vakit geçirebileceğiniz yerleri seçmek mantıklı olabilir. Aile vaktinden ayırarak çocukla bir arada günlük aktiviteler oluşturmalı ve bu aktiviteler hem çocuğun sevdiği hem de ebeveyninin onayladığı çeşitten bir şeyler olmadır.

  4. Gerçek davranışlar için ‘Ödüllendirme’ prensibi – Ailelerin çocuklarının davranışlarını gözlemlemelerini öneririm, bunu dedektifçilik yapmakla karıştırmamız da kıymetlidir. Çocuk ailesinin gözüne girmek ve taktir almak için genelde efor harcasalar da aileler tarafından pek görülmezler. Aslında ailenin dedektör üzere ‘Doğru’ davranış için ‘Ödüllendirme’ prensibini kullanarak olumlu davranışlarını pekiştirmesi çocuğunuzun istediğiniz üzere kalıplaşmasının altyapısını geliştirecektir. Çocuk etrafı tarafından onaylandıkça olumlu bulduğunuz davranışlarını sürdürmeye devam edecektir.

  5. ‘Yanlış’ davranışlar için kurallar– çocukların davranışlarında yanlış yahut doğruluk kavramı yoktur. Yanlış davranışı da, yanlışsız davranışı da bizler belirleriz. Örneğin, burnunu karıştıran bir çocukla, mastürbasyon yapan bir çocuk düşünün. Birincisine verilecek reaksiyonla, ikincisine verilecek reaksiyon tıpkı olur muydu? Büyük bir ihtimalle hayır. Çocuk için her ikisi bedeninin bir modülü ve çocuk belli bölgelerin dokunulmaz olduğunu, ‘ayıpları’, olmazları ve s. etrafındaki yansılarla öğreniyor. Mastürbasyon yaptığı için çocuğunu döven, azarlayan, cezalandıran, bağıran, akşam babası konuta geldiğinde çocuğun yanında durumu babaya anlatıp huzursuz bir
    ortam yaratan aile ve bu olaydan etkilenecek çocuğun psikolojisini düşünün. Çocuk bu üzere durumlarda ya içine kapanarak çok ayıp bir şey yaptığını düşünür, merakla bu davranışını yalnız kaldığında devam ettirebilir, ya da aileyi nasıl sarstığını anladığı için bu durumla onları manipüle edebilir. Halbuki bu üzere durumlarda yapılması gereken şey olaya şahit olan aile bireyinin birinci olarak olayın mantığını anlaması, ‘bir çocuk için mastürbasyon yapmak ne manaya gelir?‘ -sorusuna karşılık bulmaktır. Büyük bir ihtimalle mastürbasyonu yalnızlıktan sıkıldığı vakit burnunu karıştırdığı üzere cinsel organını da karıştırarak yahut oyun esnasında uyarılarak öğrenmiştir ve sıkıldığı vakitlerde oyun sandığı için yapmaya devam ediyordur. Bu durumu onun için olay bir hale getirmeden, beynine özel bir mana yüklemeden o oyundan diğer bir oyuna geçirmek ve çocukla ilgilenmek en hakikat seçenek olacaktır. Aslında belli bir vakit sonra çocuk o davranışını unutacaktır. Yahut arkadaşını hırpalayan bir çocuğa konuşarak davranış değişiminde bulunabilirsiniz. Çocuğa bu durumda empati hissini aşılamalı ve çocuğun ‘davranışının’ yanlış olduğunu ona anlatmalısınız. Çocuk asla yanlış yaptığı için ailesinin onu sevmediğini düşünmemelidir.

  6. Belirsizlikleri muhakkak hale getirmek prensibi – çocukların düşünme kapasitesi bizlerden çok farklıdır. Ve bazen karşımızdaki çocuğun yaşını ve algılama kapasitesinin hududunu unutabiliyoruz. Bizler bir şeyleri anlıyorsak onların da anlamasını bekleyebiliyoruz. Birçok olumsuz davranışın altını irdelediğimiz vakit anlıyoruz ki çocuklar bu davranışlarını meçhullükten yapabiliyorlar. Örneğin, geceleri anne ve babasıyla yatmak isteyen bir çocuk bir belirsizlik sonucu olarak bunu yapabilir: ‘sabah uyandığımda babamı görmemekten korkuyorum’, ‘gece uyuduğumda sarsıntı olacağından korkuyorum’, ‘onlarla uyumazsam babam annemi benden daha fazla sever’. Yahut konutta tartışma sonucu babanın hudutla meskenden gittiği bir olay olduğunu varsayalım ve o gün çocuğunuzun sabah küçük bir yaramazlık yaptığı bir olayla denk geldiğini düşünün. Çocuk bu durumda kendini hatalar ve o arbedeye onun sebep olduğunu düşünebilir. Bu üzere durumlarda ne olursa olsun çocuk için meçhullüğü makul hale getirmek ve yaşanan olayların onunla ilgili olmadığını, tartışma sonucu babasız yahut annesiz kalmayacağını, gece sarsıntı olursa onu almadan meskenden çıkmayacaklarını, babanın sabah işe erken gitmiş olmasının onları terk etmiş olması manasına gelmediğini çocuğun anlayabileceği kolay cümlelerle anlatmak son derece kıymetlidir. Dolayısı ile çocukların belirsizlik karşısında olumlu reaksiyonlar vereceğini beklemiyoruz.

Çocuklarda Davranış Bozukluğu ve Beslenme

Günümüzde bir çok çocuğun DEHB (dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) DEB (dikkat eksikliği bozukluğu), duygudurum bozuklukları teşhisi almasının şahidi oluyoruz. Çocuklar öfkeli ve denetimsiz davranışlar sergiledikleri için davranış bozukluklar yahut farklı psikiyatrik ve nörolojik teşhislerle ilaçlar almak zorunda kalıyorlar. Meğer ki çocuklara bu ilaçları başlatmadan evvel ailelerin kimi besinlerin çocuklarda davranışsal ve ruhsal değişimlere sebep olduğunu bilmeleri ve makul beslenme değişimine gitmeleri gerekmektedir.

  1. Süt eserleri – aileler çocuklarının laktoz intoleransı yahut alerjisi olduğunu bilmeden sağlıklı beslenmeleri ve protein almaları için süt eserleri kullanmaya adeta zorlayabiliyorlar. Şayet çocuğunuzun laktoz intoleransı yoksa süt eserleri kullandırmanız gerekir, aksi taktirde çocuklarınız gergin ve huzursuz hissedecekleri için davranışlarında olumsuz tarafta bozukluklar hissedebilirsiniz.

  2. Renklendirici unsurlar içeren besinler – birçok ülke bu unsurların kullanılmasını yasaklasa da, dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır. Sarı No 5 (tartrazine), kırmızı No. 40, ve mavi No 1 isimli unsurları içeren besinlerden çocuklarınızı uzak tutmanız son derece değerlidir. Bu hususlar DEHB, anksiyete, hiperaktivite, baş ağrıları, davranış bozuklukları ve bir çok ruhsal rahatsızlıklara sebep olmaktadırlar. (Detaylı bilgi için linke tıklayarak ilgili makalemi okuyabilirsiniz, http://www.kumruserifova.com/sinsi-dusman-tartrazine/)

  3. Şeker – çocukların market raflarında ulaşabilecekleri herşey maalesef şeker içermektedir. Şekerin uzun vadede kullanılması uzun periyodik sıhhat sıkıntılarına neden olduğu kanıtlanmıştır, bunlar ortasında depresyon, bilişsel gerileme ve uyku sorunları çok yaygındır.

  4. Koruyucular – şahit olduğum kadarıyla market raflarında sağlıklı olduğu düşünülerek ailelerin en fazla çocuklarına aldıkları şey meyve sularıdır. Meğer en suçsuz görünen meyve suları dahil bir çok besin esirgeyici unsurlar (nitrates, nitrites, sodium benzoate, monosodium glutamete- MSG, ) içermektedir. Araştırmalar koruyucuların davranış değişikliklerine, ruhsal sorunlara, hiperaktiviteye sebep olduğunu göstermektedir.

Besin alerjisi – en sık rastlanan besin alerjileri süt eserleri, fıstık, soya, mısır alerjileridir. Dünyada en çok yanlış DEHB teşhisi besin alerjisi testi yaptırılmadığı için konulmaktadır. Şayet çocuğunuzda mana veremediğiniz davranış bozuklukları varsa, DEHB teşhisi konulmadan evvel besin alerjisi ve intoleransı testi yaptırmanızda fayda vardır.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir