Çocukta Ruh Sağlığı

Bu yazıyla ilgilenip okuduğunuza nazaran bir yetişkin olmalısınız. Çocuğunuza sevginizi göstermenin ya da ona yardımcı olacak en uygun yolu bulmanın sıkıntı olduğu vakitler vardır. Çocuğunuz sizi şaşırtan, canınızı sıkan ya da çok korkutan davranışlar gösteriyor olabilir. Bu cins davranışların bir kısmı, gelişme ve büyümenin olağan sonuçları olabilir. Şayet çocukların ruh sıhhati hakkında daha çok şey öğren…mek istiyorsanız bu yazıyı okumaya devam edin.

Ruh Sıhhati Ne Demektir?

Ruh sıhhati, hayat olayları karşısında neler düşündüğümüz, neler hissettiğimiz ve nasıl davrandığımızdır. Ruh sıhhati, kendimize, ömrümüze ve tanıdığımız ve ilgilendiğimiz insanlara nasıl baktığımızdır. Ayrıyeten ruh sıhhati, zorlanma karşısındaki davranışlarımızı, beşerlerle kurduğumuz bağları, tercihlerimizi ve seçimlerimizi belirler. Ömrün her devrinde fizikî sıhhat kadar ruh sıhhati da kıymetlidir.

Ruh Sıhhati Sorunları

Bir çocuğun ateşinin yükseldiği basitçe anlaşılabilir, lakin ruh sıhhatinin bozulduğunu anlamak daha zordur. Zira ruh sıhhati ile ilgili sorunlar her vakit gözle görülmeyebilir ancak belirtilerini anlamak mümkündür. Ruh sıhhati sorunları teşhis edilebilmektedir. Ruh sıhhati uzmanları belirtilerle ilgili bilgileri toplamakta ve incelemektedirler. Depresyon ve dert ile ahenk, yeme bozuklukları ve dikkat eksikliği/hiperaktivite ruh sıhhati sorunlarından bazılarıdır. Ruh sıhhati sorunları, her beş çocuktan birinde rastgele bir vakitte ortaya çıkabilir. Ne yazık ki, ruh sıhhati bozulan çocukların tahminen üçte ikisi muhtaçlıkları olan yardımı almamaktadır. Pek çok çocuk ve ergen, kısa periyodik bir tedavi görerek atlatabilecekleri ve önemli bir ruh sıhhati sorununa dönüşmeyebilen duygusal zorlanma periyotları yaşarlar. Örneğin, sevilen birinin kaybı, aile bağlarında bir değişme bu çeşit sorunlara yol açabilir. Bir çocuğun ruh sıhhati zihinsel kapasitesi ile alakalı değildir. Ruh sıhhati sıkıntıları olmayan çocuklarınki üzere ruh sıhhati problemleri olan çocukların da zeka seviyeleri düşükten (zihinsel gerilik) yükseğe kadar değişebilir. Özel eğitim, fizikî sıhhat sıkıntıları olan öğrencilerin muhtaçlığı olduğu kadar çeşitli ruh sıhhati meseleleri olan çocukların ve ergenlerin de özel gereksinimlerini karşılamaya yardım eden okulların dayanak hizmetlerinden biridir. Özel eğitim alan herkesin ruh sıhhati sorunu olması gerekmediği üzere, ruh sıhhati sorunu olan her çocuk ve ergenin de özel eğitim alması gerekmemektedir.

Önemli Duygusal Rahatsızlıklar

Çocuklar ve ergenler için “ciddi duygusal rahatsızlıklar” tabiri, günlük hayatı ve meskende, okulda ya da toplum içindeki fonksiyonları önemli bir formda engelleyen rahatsızlıklar için kullanılır. Önemli duygusal rahatsızlık her 20 gençten birinde rastgele bir vakitte ortaya çıkabilir. Bu cins ruh sıhhati sıkıntıları, yardım edilmezse, okulda başarısızlığa, alkol ya da ilaç kullanımına, aile ile çatışmaya, şiddete ve hatta intihara yol açabilir.

Nedenler

Küçük çocukların ruh sıhhati problemlerinin temelindeki nedenlerin hepsini bilmiyoruz. Bu meselelerin hem etraf hem de biyolojik yapıyla ilgili olduklarını biliyoruz. Biyolojik nedenler içinde, kalıtım, kimyasal dengesizlik ve merkezi hudut sisteminin ziyan görmesi sayılabilir. Tıp uzmanları bunlara nörobiyolojik beyin bozuklukları demektedirler. Pek çok çevresel faktör çocukları tehlikeye sokabilir. Örneğin, şiddete, istismara, ihmale, vefat ya da boşanma nedeniyle sevilen birinin kaybına ya da bozuk bağlantılara maruz kalan çocuklar için ruh sıhhati bozulma riski daha fazladır. Başka risk faktörleri, ırk, cinsel yönelim, din ya da yoksulluk nedeniyle reddedilmeyi içerir.

Vazgeçmeyin

Çocuğunuz için hakikat yardımı buluncaya kadar aramayı sürdürmeniz değerlidir. Birtakım çocukların ve ailelerin ruhsal müracaata ya da dayanağa gereksinimleri vardır. Başkalarının de tıbbi bakıma, konut bakımına, ayakta tedaviye, eğitim hizmetlerine, yasal yardıma, hakların korunmasına, yer değiştirmeye ya da danışmanlığa muhtaçlıkları olabilir. Kimi aileler, oburlarının ne söyleyeceğinden ya da ne düşüneceğinden korkarak yardım aramazlar. Bakımın maliyeti, sonlu sigorta hakları ya da hiç bir sıhhat sigortasının olmaması üzere diğer mahzurlar de çıkabilir. Bunlar aileniz için gerçek problemler olabilir fakat tedavi gereklidir. Kimi ruh sıhhati yardım kurumları ya da toplum ruh sıhhati merkezleri, ailenin ödeme gücüne nazaran fiyatları ayarlayabilmektedirler. Yardım arama sizin çok sabırlı ve ısrarlı olmanızı gerektirebilir.

Çocuğunuzun Ruh Sıhhatinin Korunması

Ana-baba olarak çocuğunuzun fizikî güvenliğinden ve duygusal rahatlığından sorumlusunuz. Bir çocuğu büyütmenin tek bir gerçek yolu yoktur. Ana-babalık stilleri değişir ancak çocuğunuz için yapılması gerekenler birebirdir. Aşağıdaki tekliflerde eksiklik olabilir. Gelişim periyotları, yapan sorun çözme, disiplin şekilleri ve başka ana-babalık maharetlerine ait kütüphanelerde ve kitapçılarda faydalı kitaplar bulabilirsiniz. Besleyici besinler, tertipli sıhhat denetimleri, aşı ve sporun yanısıra, çocuğunuza inançlı bir konut ve etraf sağlamak için elinizden geleni yapın. Çocuk gelişim periyotlarını öğrenin, böylelikle çocuğunuzun yapabileceğinden azını ya da fazlasını beklemeyin. Çocuğunuzu hislerini tabir etmeye teşvik edin ve hislerine hürmet gösterin. Çocuğunuza herkesin acı, endişe, öfke ve tasa yaşadığını anlatın. Bu hislerinin kaynaklarını öğrenmeye çalışın. Çocuğunuzun öfkesini olumlu bir biçimde, şiddete başvurmadan göstermesine yardım edin. Aranızdaki hürmet ve itimadı geliştirin. Anlaşamadığınızda bile sesinizi yükseltmeyin. İrtibat kanallarını açık tutun.

Çocuğunuzu dinleyin.

Çocuğunuzun anlayabileceği sözler ve örnekler kullanın. Onu soru sormaya teşvik edin. Rahatlık ve inanç verin. Dürüst olun. Olumluluklar üzerinde durun. Her mevzuda konuşmaya istekli olduğunuzu gösterin. Kendi sorun çözme ve baş etme maharetlerinize bakın. Yeterli bir örnek misiniz? Şayet çocuğunuzun hislerinden ve davranışlarından bunaldıysanız ya da kendi engellenmelerinizi ya da öfkenizi denetim edemiyorsanız yardım arayın. Çocuğunuzun yeteneklerine takviye olun, sınırlılıklarını kabul edin. Amaçları öteki birinin beklentilerine nazaran değil çocuğunuzun yeteneklerine ve ilgilerine nazaran oluşturun. Muvaffakiyetlerini kutlayın. Çocuğunuzun yeteneklerini öbür çocuklarınkilerle kıyaslamayın. Çocuğunuzu tek başına değerlendirin. Çocuğunuzla birlikte olmak için tertipli olarak vakit ayırın. Çocuğunuzun bağımsızlığını destekleyin ve kendilik kıymetini artırmasına yardım edin. Ömrün iniş çıkışlarında çocuğunuzun yanında olun. Çocuğunuzun sorunların üstesinden gelebileceğine ve yeni yaşantılarla baş edebileceğine güvendiğinizi gösterin.

Yapan, açık ve dengeli bir disiplin uygulayın (Disiplin fizikî ceza değildir, disiplin bir öğretim şeklidir). Bütün çocuklar ve aileler farklıdır; çocuğunuz için hangi yolun daha tesirli olduğunu öğrenin. Olumlu davranışlarını onaylayın. Çocuğunuzun kusurlarından ders almasına yardım edin. Şartsız sevin. Özür dileme, işbirliği, sabır, bağışlama ve diğerleriyle ilgilenmenin değerini öğretin.

İhtar Niteliğindeki Belirtileri Tanıyın

Çeşitli ihtarlar, bir çocuğun ya da ergenin beklenen ruh sıhhati sorunu
na işaret ediyor olabilir. Bu ikaz niteliğindeki işaretlerin bir kısmı aşağıda verilmektedir. Çocuğunuzun şu belirtileri gösterip göstermediğine dikkat edin;

Hislerle ilgili zahmetler

  • Makul bir neden olmadan üzülme ve çaresizlik duyma ve bu hislerden kurtulamama. 
  • Birden fazla vakit ağır öfkeli olma, ağlama ya da çok yansıda bulunma. 
  • Değersizlik ya da suçluluk hisleri gösterme. 
  • Diğer çocuklardan daha fazla kaygılı ya da telaşlı olma. 
  • Bir vefatın ya da kaybın akabinde çok uzamış bir yas tutma. 
  • Çok derecede dehşetli olma. Açıklanamayan dehşetler duyma ya da başka çocuklardan daha fazla endişe duyma. 
  • Fizikî problemlerle ya da görünümle daima ilgilenme. 
  • Zihnini denetim edememekten ya da zihninin öbürleri tarafından denetim edildiğinden korkma. 

Büyük değişimler 

  • Okul durumunda kötüleşme. 
  • Çoklukla zevk aldığı şeylere ilgisini kaybetme. 
  • Ahenge ve yeme alışkanlıklarında açıklanamayan değişmeler gösterme. 
  • Arkadaşlarından ya da ailesinden uzaklaşma ve daima yalnız kalmayı isteme. 
  • Çok fazla hayal kurma. 
  • Hayatı başedemeyecek kadar sıkıntı bulma ve intihardan kelam etme. 
  • Açıklanamayan sesler duyma. 

Sonluluklar

  • Kendini verememe, karar vermede zorlanma. 
  • Yerinde oturamama, dikkati toplayamama. 
  • Ziyan görmekten, diğerlerini incitmekten, “kötü” bir şey yapmaktan korkma. 
  • Gün içinde tekraren yıkanma ve eşyaları temizleme gereksinimi duyma ya da makul davranışları tekrarlama. 
  • Çok süratli seyreden fikirlerden kurtulamama. 
  • Tekrarlanan kabuslar görme. 

Sorun yaratan davranışlar

  • Alkol ya da ilaç kullanma. 
  • Çok ölçüde yeme ve sonra kusmaya çalışma, müshil ilaçlarını berbata kullanma ya da kilo almaktan kaçınmak için lavman kullanma. 
  • Uygun kiloda olmasına rağmen takıntılı bir halde spor yapmayı ya da diet uygulamayı sürdürme. 
  • Diğerlerine ve eşyalarına sık sık ziyan verme ya da kanunları ihlal etme. 
  • Hayatı tehlikeye sokacak şeyler yapma. 

Çabucak Yardım Arayın

Şayet çocuğunuz bu belirtilerden birini gösteriyorsa ya da belirtiler ciddiyse, çabucak bir yardım arayın. Hekiminizle, okuldaki danışman-rehber öğretmenle ya da çocuğunuzun ruh sıhhati sorunu olup olmadığını değerlendirebilecek bir ruh sıhhati uzmanıyla konuşun.

Her çocuğun ruh sıhhati değerlidir.

Pek çok çocuğun ruh sıhhati sorunları vardır.

Bu sorunlar gerçektir, acı vericidir ve önemli olabilir.

Ruh sıhhati sorunları anlaşılabilir ve tedavi edilebilir.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir