Çocuklarda Özenti ve Hayranlık

Özenti ve hayranlık birtakım çocuklarda hiç görülmeyen eğilimler iken, birtakım gençlerde bariz tesirleri oluyor. Pedagojik açıdan baktığımızda bu durumu nasıl değerlendirilmeli. Yani çocuğun bu usul eğilimleri ve istekleri bir kişilik sorununa işaret eder mi?

Birinci evvel bilinmesi gerekiyor ki özenti, imrenme üzere özellikler çocuk psikolojisinin bir modülüdür ve karakterin oluşması, davranışların şekillenmesi ve ahlak gelişimi açısından çok değerlidir. Özenti ve hayranlık bir nevi taklittir ve bu maharete sahip olabilmek olağan psikososyal gelişim açısından pahalıdır. Değerli olan çocuğun kimlere ve hangi özelliklerine karşı özenmeleridir. Yani çocuk uygun şeylere de imrenebildikleri üzere tam aksi berbat yahut bedelsiz şeylere de imrenebilirler. Çocuklar taklit marifetleri gelişirken birinci olarak yakın etrafındakileri (anne, baba vs) taklit etmeye başlar ve onlara hayranlık duyarlar. ‘Büyüyünce babam üzere güçlü olacağım’, ‘Ben de annem üzere hoş olacağım’ üzere kelamları yahut fikirleri çocukluk devrinde sık şahit oluruz. Daha sonra çocuk etrafını keşfettikçe ve öncelikleri değiştikçe özendikleri beşerler ve özellikler değişir. Hayranlık ve özentinin derecesi değer taşımaktadır. Yani çocuk, hayran olduğu insanı birebir taklit ediyor yahut bu hayranlık çocuğun sorumluluklarını yapmasına mani teşkil ediyorsa burada hastalık boyutunda hayranlıktan kelam edilebilinir. Bunun bir öbür ismi fanatizmdir. Soruda da belirtildiği üzere kimi çocuklarda özenme az görülürken kimileri daha çok etkileniyor. Burada belirleyici kimi faktörler de bulunmaktadır. Çocuğun kişilik yapısı, aile ve etrafının yönlendirmeleri, çocuğun zeka seviyesi, yargılama marifetleri vs. üzere. Bilhassa bağımlı kişilik özelliği gösteren çocuklarda özenti ve hayranlık hastalık boyutuna kadar ulaşabilir. Tıpkı vakitte anne ve babasıyla özleşemeyen çocuklar diğer figürlere çok hayranlık duyabilirler. Yargılama ve karar verme maharetleri zayıf olan çocuklarda işin kolayına kaçarak etrafındaki ünlü ve beğenilen birini taklit etme yolunu seçebilir. Hayal gücü güçlü olan yahut gerçeği kıymetlendirme kabiliyeti zayıf olan çocuklarda risk altındadırlar. Özenti ve hayranlıkları hastalık boyutunda olan çocuklarda birçok psikiyatrik hastalık görülme sıklığı da artmaktadır.

Erken yaşlara inmesi hatta ergenlik öncesi periyotta bile görülmesi nasıl yorumlanabilir? Teknolojik gelişmelerin, internetin vs. tesirinden kelam edilebilir mi?

Çocukların teknolojinin tesirinde kalması özenti ve hayranlığın erken gelişmesine değil oburların özenme ve hayranlık duymaya yol açtığını düşünüyorum. Zira bir çocuğun taklit hünerinin gelişmesinin dış uyaranların direk tesiri altındadır. Yani taklit ettiği şeyi ne kadar sık görür ve duyarsa o kadar çok taklit eder yahut imrenir. Şayet çocuklar anne ve babasıyla değil de TV yahut bilgisayar öbür objelerle vakit geçirirse orada gördüklerini taklit eder ve hayranlık duyarlar. Maalesef birçok aile çocuklarını medya ve internetin olumsuz tesirlerinden koruyamamaktadır. Bu sebeple çocuklar tanınan kültürün tesirinde daha fazla kalmaktadırlar. Bu kültürün ülkemizde ve dünyadaki hayali ve gerçek temsilcilerinin hayatları, davranış ve telaffuzları çocukların sağlıklı gelişimde olumsuz örnekler oluşturabilmektedir. Tıpkı vakitte ebeveynlerin de teknolojinin tesirinde kalarak çocuklarıyla yeteri kadar ilgilenmedikleri yahut yanlış yaklaşımda bulundukları da bir gerçektir.

Böylesi durumlarda ailenin tutumu ne olmalı? Beğenilen karşılamadıkları isteklerini çocuklarına nasıl aktarmalılar?

Aileler çocuklarıyla sık ve yakından ilgilenmeliler. Çocuklarına âlâ örnekler sunmalı makûs ve yanlış örneklerden uzak tutmalılar. Bu sebeple izledikleri ve takip ettikleri şeylerin içeriğine hakim olmalılar, müddetlerini yaşına uygun sınırlamalılar ve olumsuz durumları engellemeliler. Hayran duydukları insanların olumlu tarafları öne çıkarıp olumsuz olabilecek taraflarını çocuklarına anlatmalılar. Çocuğun çok isteklerini karşılamamalılar zira bu çocuklarda doyumsuzluk oluşturabilir. Çocukların gerçek muhtaçlıklarını göstermek ve hayatta onlara amaç belirlemek ebeveynlerin en değerli vazifeleridir. Şayet çocuklarda hastalık boyutunda hayranlık ve özenti varsa ve aileler bununla baş edemiyorsa bir uzmana istişareleri gerekmektedir.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir