Bipolar bozukluk ve sosyal psikoloji-intahar vakalarına farklı bir bakış

Tanınan psikolojide ya da “sokak” psikolojisinde, bipolar bozukluk insanların sık ve denetimsiz ruhsal değişimlere sahip olduğu bir psikoloji olarak tanımlamıştır. Evvel üzgünlerdir, sonra keyifli olurlar, sonra kızgın olurlar, daha sonra birden sakinleşirler. Lakin bu büsbütün hakikat değildir – bipolar bozukluk daha hakikat ve daha detaylı olarak tanımlanmalıdır.

Bipolar bozukluğun iki formu vardır: tip I ve tip II. Tip I manik yahut öforik durumlarla karakterize edilirken, tip II hipomanik ve majör depresif durumlar ile karakterizedir.

Manik ve hipomanik durumlar

Manik durum nedir?

DSM-5’e nazaran, manik devirler, aktivasyon yahut güçte olağandışı ve daima olarak yükselen, çok yahut hudut bozucu bir ruh hali ile karakterizedir.

En az bir haftalık bir mühlet boyunca (veya hastaneye kaldırılmaları çok akutsa rastgele bir müddet boyunca), kişi her günün birçoklarını bu halde ve en az 3 ek semptomla birlikte geçirir (uykuda azalma, benlik hürmeti artışı yahut görkemlilik hissi, riskli faaliyetlere çok iştirak vs.)

Manik periyottaki kişinin ruh hali çoklukla öforik, çok memnun, yüksek yahut “dünyanın üstünde” hissi olarak tanımlanır. Örneğin, yabancılarla tabiatıyla bir sohbet başlatabilir ve niyetleri çoklukla kelamlı tabir edebildiklerinden daha süratli bir biçimde akar.

Manik periyottaki kişinin ruh hali ekseriyetle öforik, çok memnun, yüksek yahut “dünyanın üstünde” hissi olarak tanımlanır.

Coşkun ruh halleri, çok optimistlik, görkemlilik, yargı eksikliği kimi riskli davranışlara neden olabilir. Bunlar; çok harcama, sahip olduğu şeyleri verme, dikkatsiz sürüş, aptalca yatırımlar ve olağandışı sekstir. Bu davranışlar ekseriyetle kişi için ekonomik ve toplumsal kayıplardan diğer bir şeyle sonuçlanmaz.

Toplumsal ve mesleksel fonksiyonlarında değerli bozulmalara neden olan, hastaneye yatmayı gerektiren yahut psikotik belirtilere (sanrılar, halüsinasyonlar vs.) yol açacak kadar önemli olabilir.

Hipomanik durum nedir?

DSM-5’e nazaran, hipomanik durum, olağandışı ve daima yükselen, coşkunlaşan yahut hudut bozucu bir ruh hali ve en az dört ardışık gün süren aktivasyonda yahut güçte olağandışı yahut daima bir artış periyodudur.

Manik devirle karşılaştırıldığında, hipomanik bir olay, toplumsal yahut mesleksel fonksiyonlarda önemli bir değişikliğe neden olacak, hastaneye yatmayı gerektirecek yahut psikotik belirtilere neden olacak derecede önemli değildir.

Manik durum ile karşılaştırıldığında, hipomanik durum hastaneye kaldırılmak için gereğince önemli değildir.

Majör depresyon durumu

Depresyon toplum tarafından âlâ bilinir. Beşerler bu kelimeyi halk lisanında hüzün, melankoli, tükenme, uykusuzluk, uyuşukluk vs. hislerinin hepsini söz etmek için kullanıyorlar. Manik ve hipomanik durumlarda yaptığımız üzere, şu anda majör depresyon tanısı koyabilmek için hangi kriterlerin olması gerektiğini göreceğiz.

DSM-5, aşağıdaki semptomların en az beşinin çabucak hemen her gün ve günün büyük kısmında en az 2 hafta boyunca bulunması gerektiğini belirtmektedir. Buna ek olarak, kişi tıpkı vakitte depresif bir hal ya da ilgi yahut zevk kaybı yaşıyor olmalıdır.

Depresif mod

Depresyon hastalarının en az %90’ı üzgün yahut keyifsiz görünür. Günün en uygun ve en makûs anlarının neler olduğunu ve daha düzgün hissetmelerine yardımcı olabilecek bir şey olup olmadığını sormak değerlidir, zira bu faktörler bu hislerle ilgilidir.

Anhedoni (Zevk alamama)

Bu günlük aktivitelere karşı zevk kaybı demektir. Hiçbir şey o kişiyi güzel hissettirmez, dışarı çıkmak olsun, aileyi ziyaret olsun yahut TV izlemek olsun fark etmez.

İştahta ve/veya kiloda değişim

Bazen bu semptomu kıymetlendirmek güç olabilmesine karşın bunu ölçmek için kullanılan ölçütler, 1 aylık bir dönemde olağan kilomuzdan %5 artışı yahut eksikliği görmektir.

Uyku düzensizlikleri

Uykusuzluk her vakit depresyon semptomu olarak kabul edilir, lakin atipik hale gelen hipersomni hakkında daha fazla kuşku vardır. İncelenecek üç farklı uykusuzluk tipi vardır: süreksiz, akut ve kronik. Buna ek olarak, hastanın gün boyunca ne kadar yorulduğunu, uyku durumunun düzeltilebilir olup olmadığını, yatakta ne kadar vakit geçirdiğini vs. tahlil etmeniz değerlidir.

Süreksiz uykusuzluk için yaygın bir kriter uykusuzluğun bir haftadan az sürmesidir. Akut uykusuzluk, hasta bir aydan daha az bir mühlet âlâ uyuyamadığı vakti işaret eder. Kronik uykusuzluk ise bir aydan fazla sürer. Hipersomni için belirlenmiş bir kriter yoktur.

Psikomotor rahatsızlıklar

Bu psikomotor gecikmelere ve ajitasyona işaret eder. Teşhis edilbilmesi için birtakım davranışlar diğerlerine açıkça görülür olmalıdır.

Güç eksikliği yahut kaybı

Bazen hastalar güç eksikliğini rapor ederler, ancak bu aslında daha çok ilgi eksikliği üzeredir.

Çok kendini eleştirme, hatalı hissetme, kendine verdiğin bedelin eksiği

Hastadan kendilerini anlatmalarını istemek ve bu kişinin arkadaşlarını ve ailesini tanımladığını görmek değerlidir.

Konsantre olmakta, düşünmek ve karar vermekte zorluk

Tipik olarak, hastaya konuşmaları ve TV gösterilerini takip edip edemediğini, işine odaklanıp odaklanamadığını soracaktır.

Tekrar eden intihar yahut mevt niyeti

İntiharların %60 ila %80’i depresyon teşhisi konan beşerler tarafından işlenir.Depresyondan muzdarip olmak, genel nüfusa nazaran %30 oranında intihar riskini arttırır.

Birisi bu belirtilerden 5 yahut daha fazlasını yaşadığında, bunlar otomatik olarak majör depresif bozukluk tanısı konulacağı manasına gelmez. Ayrıyeten değerli derecede bir psikososyal bozulma olmalıdır ve durumlarının bir husus yahut tıbbi durum (demans gibi) ile yahut bir yasa karşı olağan tepkilerle bir ilgisi olmamalıdır.

Majör depresyonu teşhis etmek için, kişi, depresif bir ruh hali ya da ilgi yahut zevk kaybı sergilemelidir.

Tip I bipolar bozukluk çeşidinin karakteristikleri

Üstte belirttiğimiz üzere tip I bipolar bozukluk, manik bir durumun varlığı ile karakterizedir. Öncesinde yahut sonrasında, hipomanik yahut majör depresif devirler olabilir.

Manik devirlerde, beşerler hasta olduklarını fark etme ya da tedaviye gereksinim duyduklarını manaya eğiliminde değildir, bu yüzden onlara şiddetle karşı koyarlar. Giysilerini, makyajını ya da ferdî görünümlerini daha ilgi cazip olmak için değiştirme eğilimindedirler.

Birtakım hastalar agresiftir ve büsbütün fizikî bir tehdit haline gelir. Hayal görürlerse, fizikî olarak öteki insanlara saldırabilir yahut intihar edebilirler. Yargı bozukluğu, farkındalık eksikliği ve hiperaktivite nedeniyle manik periyotlar önemli felaketlere neden olabilir.

Kişinin ruh hali süratle öfke yahut depresyona dönüşebilir. Manik periyotlarda, depresif belirtiler görülebilir ve anlar, saatler yahut daha nadiren günler sürer.

Tip I bipolar bozukluk, manik atak varlığı ile karakterizedir.

Tip I bipolar bozuklukta intihar riski

DSM-5, tip I bipolar bozukluğu olan hastalar için intihar riskinin genel nüfustan 15 kat daha fazla olduğunu kestirim etmektedir. Bu, tüm intiharların dörtte birini açıklamaktadır.

Tip II bipolar bozukluğun karakteristikleri

Tip II bipolar bozukluk, hipomanik bir atak ve majör bir depresif atak varlığı ile karakterizedir. Manik periyotlar tip I’e hastır. Tip II olan beşerler ekseriyetle majör bi
r depresif devir sırasında doktora sarfiyat ve nadiren hipomani semptomlarından yakınırlar. Hipomanik ataklar çoklukla zaten fonksiyon bozukluğuna yol açmaz.

Tip II ile bağlantılı fonksiyon bozukluğu, majör depresif atakların bir sonucudur, ruh halindekiöngörülemeyen ve dalgalı değişikliklerin kalıcı bir kalıbının ve güvenilmez kişilerarası yahut mesleksel alakaların bir modelinin bir sonucudur. Bipolar II’li beşerler hipomanik ataklarını patolojik yahut olumsuz bulmazlar, lakin sistemsiz davranışları öteki insanları rahatsız edebilir.

Bu bozukluğun ortak bir özelliği ise düşünmeden hareket etmektir, bu da intihar teşebbüslerine ve maddeyi berbata kullanıma katkıda bulunabilir.

Tip II bipolar bozukluk, hipomanik bir atak ve majör bir depresyon durumunun varlığı ile karakterizedir.

Tip II bipolar bozulukta intihar riski

DSM-5, tip II bipolar bozukluğa sahip bireylerin intihar riskinin daha yüksek olduğunu bildirmektedir. Tip II bipolar bozukluğu olan hastaların yaklaşık üçte birinde intihar teşebbüsü hikayesi vardır. Teşebbüsler, tip II hastalar için tip I’den daha öldürücü olmuştur.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir