“BENİ YEMEZ DEMİ ANNE”

3 yaşındaki kızım elektrik süpürgesi çalışınca çarçabuk koltuğun üstüne çıkıp kendisi için inançlı olduğunu düşündüğü bir durum aldı. Bu davranış 2-3 aydır daima olan, biraz da şaşkınlık yaşadığım bir durumdu. Panik yapmadan sanki ne ola ki diye düşünürken şaşırtan öbür bir olay daha yaşadım. Çocuk psikiyatrisi uzmanı olarak kesinlikle sizinle bu durumu paylaşmam gerektiğini düşündüm. Bir akşam kızımla birlikte Legolarıyla oynarken birden oyunu bırakıp yerden kalktı ve tekrar kendisi için inançlı olduğunu düşündüğü koltuğa çıkıp beklemeye başladı.  “Ne oluyor, artık ne oldu” dememe kalmadan “çöp kamyonu geçiyor” dedi ve ekledi “beni yemez demi anne” deyip yardım arar gözlerle bana bakıyordu. O anda; “evet biz de her çocuğun yaşadığı çocukluk çağı dehşetlerini yaşıyorduk” diye aklımdan geçirdim. Oysaki benim ufaklık 2-3 aydır elektrik süpürgesinin yahut çöp arabasının gelip kendisini yiyeceğinden korkup o ortamdan uzaklaşıyormuş.  

Kaygı, çocuğun gelişim sürecinde var olan bir histir. 6 aydan itibaren bir bebek yabancı objeler, yerler ve şahıslara karşı dehşet geliştirebilmektedir. Birincil bakıcıları (genellikle anne ve baba) olmaksızın bebek farklı ortamlara reaksiyonlar verir. Yeni tanıdığı, tanıştığı bireylere ağlayarak yaklaşır, anneyi arar. Bu doğal gelişim sürecinin bir sonucudur. Bebeğimizin etrafa olan algısı artmış ve tanıdık-tanımadık sınıflandırmalarını değerlendirmeye başlamıştır artık. Yabancılık çekme ve ebeveynden ayrılmaktan kaçınma 2 yaşa kadar devam eder.

Okul öncesi yaş kümesi çocuklar (1-7 yaş) somut fikir evresinde oldukları için gerçek – hayal ayrımını yapamazlar. Soyut fikir süreçleri gelişmediğinden olayları somut bir bakış açısıyla değerlendirirler. Gerçek dışı senaryolar üretmeye ve bunlara inanmaya meyillidirler. Bizim için çok komik gelse de 3 yaşındaki bir çocuk sahiden çöp kamyonunun onu yiyebileceğini, elektrik süpürgesinin onu içine çekebileceğini, klozete oturunca sifonun çekilmesiyle kendisinin de içinde kaybolup gidebileceği konusunda çok derecede endişe yaşayabilirler.

2 – 5 yaş ortası çocuklar ebeveynden ayrılık ve terk edilme dışında farklı dehşetler geliştirmeye başlarlar. Bu endişeler; çeşitli hayvanlar, yüksek ses ve karanlığa yöneliktir.

Gelişim devri endişelerinde anne babalara düşen misyon bu dehşetleri doğal olarak algılamak ve bu kaygılara odaklanmamaktır. Kolay ve sade bir lisanla çocuğun dehşetinin dinlenmesi ve ona inançta olduğu bildirisinin verilmesi değerlidir. Bu türlü olduğu takdirde çocuk anne babanın reaksiyonlarından, endişelerin yersiz olduğu bildirisini alır. Tam karşıtı durumlarda ise, örneğin anne ve babaların bu dehşetlere odaklanması halinde, “bir şey yok, şayet çok korkuyorsan yanımda kal….” Halindeki yansıları çocukların aklında çeşitli sorular bırakabilir. Örneğin çocuk; “bak annem/ babam da bu endişeyi önemsiyor, demek ki sahiden makûs bir şeyler var” formunda düşünebilecektir. Şayet gece yatarken çocuğumuz karanlıktan korkuyorsa hafif bir ışık açık bırakılıp odasında yatması sağlanmalıdır. Şayet endişe nesnesi bir hayvan ise; anne babalar bu kaygıyla başa çıkmayı çocuklarına aldıkları oyuncaklarla sağlayabilirler. Birebir vakitte etrafta karşılaşılan hayvanlara karşı anne babaların çekingenliği de çocuklar tarafından dikkatlice gözlenecek ve öğrenilecektir ki; bu durum endişelerin doğal dehşetten patolojik endişelere (fobilere) geçişine neden olabilmektedir.

     İlkokul çağlarına gelindiğinde, çocuk gelişimsel olarak farklı kaygılarla yüzleşebilmektedir. Bu dehşetler ebeveynlerin vefatı, okulda aşağılanma üzere daha çok soyut kavramlara yöneliktir. Bu devir kaygılarıyla başa çıkmada çocuğun geçmiş yaşantısı ve ebeveynlerinin tavırları değer kazanmaktadır. İlkokul çağları çocuğun soyut fikir yeteneğinin geliştiği, toplumsallaşma ve bireyselleşmenin değer kazandığı devirdir. Bu periyotta çocuk artık kişiliği ve kimliğini etrafa kanıtlama, ebeveynden uzaklaşma eğilimindedir. Ebeveynlerinin daha evvelki periyotlarda verdiği sorumluluk alma marifetleri, çocuğun kişiselleşmesini destekleyecek, hızlandıracaktır. Elbette ki bu yeni devirde oluşan toplumsal yaşama ait dehşetler doğaldır.

Az endişeli günler dileğiyle.

 

                                                                   Uzman Dr. FİGEN KARACEYLAN ÇAKMAKCI

   Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir