Başarıda Yetenek mi İstemek mi?

İnsan ırkının en temel muhtaçlıklarının başında muvaffakiyet gereksinimi gelir. Her insan başarılı olmak ister. Başarısız olmak için hiçbir işe başlanmaz. Akıl sıhhati yerinde olan hiçbir kimse yoktur ki, bir işe başlayayım ve çok başarısız olayım ya da o denli bir şey yapmalıyım ki rezil olmalıyım maksadı ile başlasın. Zira insanın yaradılışı buna uygun değildir. McClelland’a nazaran üç temel edinilmiş muhtaçlık vardır; muvaffakiyet, güç ve ilişkin olma.Bunların içerisinde ise muvaffakiyet gereksinimi en baskın olanıdır. İnsan olumsuz bir şey yapsa bile kendi koyduğu gayeye ulaşmak ve başarılı olmak ister. Örneğin sinemalarda izlediğimiz banka soygunu sahnelerinde “arkadaşlar yüzyılın banka soygununu yapmak için plan yapacağız, yakalanacağız ve tüm dünyaya rezil olacağız” cümlelerini duymamız mümkün değildir.

Pekala muvaffakiyet için yetenek mi daha değerli yoksa istemek mi?

Bu soru son vakitlerde sıkça sorulmaktadır. Bir küme var ki, bunlar “istersen yaparsın”cılar. Bu kümenin en kıymetli mottosu “içindeki güce inan”dır. Bir küme da vardır ki yeteneğin olmadan asla. Bu yazıda bu iki kümesi karşılaştıracağız.

Evvel bu bahis ile ilgili kimi kavramlara bakalım.

Yetenek nedir?

Yetenek doğuştan getirilen ve muhakkak bir eğitimle geliştirilen gizil güçtür. Bir insan bir yetenek örüntüsü ile dünyaya gelir. Bu örüntüde kimi yetenekler baskın birtakım yetenekler orta seviyede, kimi yetenekler düşük seviyede, kimi yetenekler ise hiç yoktur. Yeteneğin saf kısmı genler yolu ile geçer. Geliştirilmeyen yetenekler ortaya çıkamaz ya da sönük olarak kalır. Yetenek davranış olarak gösterilecek bir alan bulamaz ise hiç farkına bile varılmaz. Çok üst seviyede piyano çalma yeteneği ile dünyaya gelen bir kişinin uygun şartlarla karşılaşmadığı sürece düzgün bir piyanist olma mümkünlüğü yoktur.

Öteki bir kavram ise ilgi. İlgi bir alana yönelimi tabir eder. Yaptığımız da güzelimize giden şeydir. İlgi, doğal olarak isteme davranışına neden olur. Öteki bir değişle yaptığımızda çokça memnunluk hormonu dopamin salgılatan şeydir. Şayet ilgi duyduğumuz alanda yeteneğimiz yok ise o ilgi kısa sürece söner. İlgiyi besleyen yetenektir.İnsan yapamadığı, başaramadığı şeyden zevk alamaz. Başarılı olduğumuz dersleri sevmemizin nedeni budur.

Bu bahisteki öteki bir kavram “an”dır. “An” olayın olduğu vakti ve yeri temsil eder. Yaptığınız işe “an” uygun değil ise başarılı olamazsınız. Örneğin bundan 30 yıl evvel Facebook’u siz bulsaydınız muhtemelen vakti uygun olmadığı için başarılı olamazdınız. Ya da Facebook’u Zuckerberg Amerika’da değil de Türkiye’de bulsa idi muhtemelen yeniden başarılı olamazdı. Yaptığınız işin “an”a uygun olması yetenek ve ilgi kadar değerlidir.

Son kavramımız tutku. Tutkuyu TDK şöyle tanımlıyor; irade ve yargıları aşan güçlü bir coşku, ihtiras; güçlü istek ve eğilimin yöneldiği hedef; çok düşkünlük. Tutku insanı hedeflediği alana götüren en güçlü güdülerin başında gelir. İnsan her neye tutulursa ona ulaşıncaya kadar tüm zahmetlerin üstesinden gelebilir.

Başarılı olmak için birinci ve temel kural yapılan işe ait yetenek örüntüsünün uygun olmasıdır. Her davranış ya da her marifet için yetenek örüntüleri farklı olabilir. Lakin bu örüntünün de derecesi değerlidir. Yetenek örüntüsü var ya da yok olarak kıymetlendirilmez. Yetenek örüntüsü, içinde bulunduğunuz popülasyona nazaran aşikâr bir derecede bulunur. Yetenek örüntüsü uygun olduktan sonra yapılan işe ait ilgi duymak gerekir.

Bu noktadan sonra başarıyı “başarı” ve “üstün başarı” olarak sınıflamakta yarar var. Muvaffakiyet, hedeflenen noktaya varma ya da ortalama insanın varabileceği nokta; üstün başarıyı ise çok az kişinin varabileceği nokta olarak tanımlayabiliriz.

“Başarı” için birtakım olasılıkları sıralayalım;

  • Bir kişinin bir alana hem ilgisi hem de yeteneği yok ise kesin başarısız olur
  • Bir kişinin bir alana hem ilgisi hem de yeteneği var ise kesin başarılı olur

  • Bir kişinin bir alana ilgisi var ancak yeteneği yok ise ilgi kısa müddette söner. Fakat ilgi seviyesi çok yüksek ise ortalama bir muvaffakiyet elde edilebilir. Lakin bunun için çok çalışmak gerekir. Örneğin gitar çalma ile ilgili yeteneğiniz yok ya da düşük fakat çok istiyorsanız çok çalışarak ortalama bir muvaffakiyet elde edebilirsiniz. Hiçbir vakit çok güzel gitar çalan biri olamazsınız lakin ortalama bir gitar çalabilirsiniz.

  • Bir kişinin bir alana ilgisi yok ancak yeteneği var ise, mecburî ise başarılı olabilir. Yani kendisine istemediği bir misyon verilirse ve yapmak zorunda ise başarılı olabilir.

“Üstün başarı” için ise yetenek ve ilgi yanında “an” ve tutkunun da uygun durumda olması gerekir. Şayet bir alana ilgi ve yeteneğiniz var ve “an” da uygunsa üstün muvaffakiyet için geriye kalan tutkudur. Bir şeye tutkuyla tutunursanız ve buna donanımınız (ilgi, yetenek ve an) uygun ise üstün başarıyı elde etmemek mümkün değildir.

Bu durumda öncelikle ilgilerinizi ve yeteneklerinizi tanımanız gerekir. İlgi ve yeteneklerinizitanımadan hangi alana yöneleceğimizi de gerçek olarak tespit edemeyiz.

Sonuç olarak istemek tek başına muvaffakiyet getirmez. Şayet istediğiniz alana yeteneğiniz varsa ve tutku ile çalışırsanız üstün muvaffakiyet elde edersiniz.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir