OKUL ÖNCESİ ÇOCUKLARINDA ÖFKE NÖBETİ

Çocuklarda öfke nöbetleri genelikle 1.5 -2.5 yaş civarında sıklıkla görülür. Öfke nöbeti sırasında çocuklar ağlar, tutturur, kendilerini yere atarlar hatta vakit zaman başlarını yere yada duvara vurur, nefeslerini fiyatlar. Çocukların mizaç yapıları değişkenlik gösterdiği üzere öfke nöbeti yaşama biçimleri ve sıklıkları da değişkendir.
Öfke nöbetleri neden olur?
Öfke nöbetleri çocukların gelişiminin doğal bir sürecidir. Ancak bu süreçten çocukların sağlıklı bir biçimde çıkabilmesi ve nöbetlerin sorun olmasını önlemek için bu davranışlar güzel tanınmalı ve denetim edilmelidir.
Öfke nöbetleri, çocukların bağlanma ve bağımsızlaşma ortasında yaşadığı içsel çatışmanın dışa vurumu olarak yorumlanabilir. Bu periyotta çocukların otonomi kazanma dileği çok yüksektir. Bağımsızlık ve etraf üstünde denetim sahibi olmak isterler, (“kendim yapabilirim”, “bunu ben yapıcam” vs.). Nöbetler çocukların fizikî olarak zorlandıkları yada bilişsel hünerlerine kıyasla sıkıntı olan durumlarda ortaya cıkar. Ayrıyeten bu yaş devrinde çocukların lisan maharetlerinin kendi istek ve hislerini lisana getirebilecek seviyede şimdi gelişmediğini düşünürsek, çocukların yaşadığı gerginlik ve hayal kırıklığı kaçınılmazdır.
Bu yaş periyodunda çocuklar kendi yapmak ister, kendi seçmek, kendi gitmek ister vs. Çocuklardaki bu beklentiler gün içinde çocuklar ve ebeveyinler ortasında güç savaşlarına neden olup öfke nöbetlerine sebep olabilir (örn., bahçede oyun oynamak isteyen bir çocuğa konuta girmesinin söylenmesi). Çocuklar istediklerini elde edemediklerini fark ettikleri anda ise öfke nöbetleri için yer hazırlanmış olur.
Öfke nöbetleri, çocukların öfke davranışları pekiştirildiğinde daha da sıklık kazanır. Pekiştirme, nöbet sırasında ailesinden fazla ilgi toplaması yada bu davranışından dolayı istediğinin yapılmasına bağlı olarak gerçekleşir. İsteklerini bu formda yapmayı öğrenen çocuk bu davranışı yapmayı sürdürür. Kimi çocuklar gerçek halde davrandıklarında gereğince ilgi görmedikleri için de öfke nöbetleri geçirebilirler. Öfke nöbetleri sırasında ailesinin dikkatini toplamayı başaran çocuk istedigini elde etmiş olur.
Bununla birlikte unutulmaması gereken yetişkinlerin bile fazla uyarıldıklarında, yorgun yada aç olduklarında hislerini denetim etmelerinin güçleştiğidir. Çocuklar da aç ve yorgun olduklarında öfke nöbetleri daha cok ortaya çıkar. Bu üzere durumlarda çocuklardan sabırlı olmasını beklemek yersiz bir beklenti olacaktır.
Öfke nöbetlerini önlemek için neler yapılabilir?
Öncelikle buna neden olan sebepler anlaşılmaya calışılmalıdır. Ne vakit ve nerde oluyor? Öfke nöbeti öncesinde, ve sonrasında neler oluyor? Sıklıkla kimin yanında ve nerede oluyor? Bunlara dikkat ederek, bugibi durumlardan uzak durmaya calışmak öfke nöbetlerini önleyecektir.
Çocuğunuzu bir durumdan başkasına geçişlerde hazırlamak kıymetlidir. (örn. 5 dakika içinde parkta gezmeyi bırakıp meskene gidiyoruz). Evvelden hatırlatmalar çocuklarınızı diğer bir duruma geçiş için hazırlayacaktır.
Yaşantınızda belli rutinlere sağdık kalmanız kıymetlidir, makul bir yemek vakti, uyku vakti vs. 2 yaş gelişim devrinde çocukların günlük hayat içinde alıştığı rutinler çok kıymetlidir. Rutinler onların dış dünyayı anlamalarına, olayları varsayım etmelerine yardımcı olur.
Güç savaslarından çocuklarınıza seçme bahtı tanıyarak kacınabilirsiniz. (örn. Siyah ayakkabılarını mı yoksa mavi ayakkabılarını mı giymek istersin? vb.) Çocuklar da yetişkinler üzere seçimlerini kendileri yapmaktan ve denetim hissinden hoşlanırlar.
Çocuklarımızın ferdi özelliklerinin, neyi yapıp neyi yapamayacaklarının farkında olmak ve onları zorlayacak beklentilerden ve aktivitelerden kaçınmak öfke nöbetlerinin olmasını engelleyecektir.
Öfke nöbetleri sırasında hangi yollar izlenmelidir?
Öfke nöbeti oluşur oluşmaz sakinliğinizi müdafaanız çok kıymetlidir. Bağırıp çağırmak gerçek bir metot değildir.
Öfke nöbeti sırasında izleyeceğiniz dengeli davranışlar çok kıymetlidir. En güzel yol nöbet sırasında göz teması kurmamak ve aldırmıyor üzere görünmek, sakinleştiği andan itibaren de tekrar göz teması kurmak ve onunla ilgilenmektir. Çocuğunuzun güvenliğini sağlamak için çocugunuza yakın biryerde durabilirsiniz.
Öfke nöbeti toplum içinde gerçekleşirse en âlâ yol daha sakin bir yere çocuğunuzu götürmek ve orda birlikte sakinleşmesini beklemektir.
Çocuğunuza öfke nöbeti sırasında ders vermeye calışmak uygun değildir. Bunun için sakinleşmesini beklemek daha uygun olacaktır.
Öfke nöbetlerinin çabucak ardından çocuğunuzun istedigi şeyi vermemeli yada yapmamalısınız. Bu davranış çocuğunuzun öfke nöbetlerini pekiştirecektir.
Öfke nöbetleri çocukların kendilerini de kimi vakit korkutabilir. Öfke nöbetinden sonra bu davranışını onaylamadığınızı lakin onu hala seviyor olduğunuzu hatırlatmak muhtaçlığı olan bir davranıştır.
Hangi durumlarda bir uzmana danışılmalı?
Çocuğunuz sık (günde yaklaşık 3 kezden fazla) ve uzun müddetli (yaklaşık 15 dakikadan uzun) öfke nöbetleri yaşıyor ve kendi kendine yatışmakta zahmet çekiyor ise,
Çocuğunuz 4 yaşını geçmiş olmasına karşın öfke nöbetleri yaşamaya devam ediyor ise,
Çocuğunuz öfke nöbetleri sırasında kendisine yahut etrafına ziyan veriyor, ve saldırgan davranışlar gösteriyor ise,
Çocuğunuzun öfke nöbetleri sırasında hislerinizi denetim edemiyor ve nasıl davranmanız gerektiğini bilemiyor iseniz bir uzmana danışmalısınız.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir