Fibromiyalji (tükenmişlik sendromu)

Hayat kalitesini önemli derecede bozan fibromiyalji; tükenmişlik sendromu, kronik ağrı sendromu yahut kronik yorgunluk sendromu olarak tanımlanabildiği üzere tıpkı vakitte başta yaygın ve inatçı kas ağrıları olmak üzere, sabahları bedende tutukluk, yorgunluk üzere yakınmalarla seyreden yumuşak bir doku romatizması olarak da tanımlanıyor. Fibromiyalji farklı bir hastalık oluşumu olmayıp yaygın kas ağrıları, baş ağrısı, yorgunluk, bitkinlik, halsizlik, uyku düzensizlikleri ve bazen de spastik kolit dediğimiz tuvalete çıkma sorunlarının eşlik ettiği belirti ve bulguların bir kombinasyonudur.

Kronik bir hastalık olup ‘’çok yorgunum, güya gücüm bitmiş’’ üzere yakınmaları olan hastalar, tanısı konulamayan ağrı şikâyetleri yüzünden yıllarca çeşitli branşların tabiplerine başvuruyor. Gerçek teşhis konulamadığı için hastaların yakınmaları azalmış yahut geçmiş üzere görünse de bir müddet sonra tekrar başlıyor. Yapılan çalışmalar, ülkemizde 1,3 milyon fibromiyalji hastası olduğunu gösteriyor fakat bu hastalığa yakalananların sayısı fibromiyalji çok sayıda belirti nedeniyle öbür hastalıklar tarafından maskelendiği için belirtilen sayıdan daha fazla.
Günlük hayatı, bireylerde iş kalitesini düşürüp, dikkat ve algılamayı azalttığı için makûs etkiliyor. Hayat keyfinizi etkilediği için motivasyonu ve verimliliği düşürür. Ekonomiyi, iş hayatını ve gündelik ömrü olumsuz etkileyen fibromiyalji için ‘çağın hastalığı’ diyebiliriz. Fibromiyalji tedavi edilmez ise; ömür kalitesinde düşüş ve işgücü kaybına neden olur. Hatta hasta ağrıları ve öbür yakınmaları nedeniyle etrafı tarafından ‘hastalık hastası’ olarak tanımlanabilir
Fibromiyaljinin nedeni tam olarak bilinmiyor. Daha çok hassas yapılı ve her şeyden çabuk etkilenen kişilik yapısındakilerde görülüyor. Mükemmeliyetçiler, işkolikler ve uygun olmayan çevresel faktörlerin olduğu ortamlarda çalışanlarda sıktır. Fibromiyalji en çok bayanlarda ve genç erişkin kümede görülür. Bilhassa menopoz periyodunda artış kaydediyor. Bayanlarda değişen hormonal sistemlerin (adet periyotları, menopoz) ortaya çıkardığı gerilim ve dert, baş edilmesi güç durumlara neden oluyor. Bu durum, hastalığın tekrarlamasında ve yerleşmesinde uygun yer hazırlıyor. Bayanlarda menopoz ve gerilimin hastalık üzerindeki aktifliğini vurgulayan kortizol hormon çalışmaları da bunu desteklemektedir. Bayanların adet periyotları, menopoz ve hormonal dengelerdeki değişiklikler üzere fizyolojik etkenlere ek olarak; spor alışkanlığının olmayışı, konutta bedenlerine fazla yüklenmeleri, çok paklık yapmaları ya da sık sık konut eşyalarının yerlerini değiştirmeleri üzere etkenler fibromiyaljiye yer hazırlıyor. Ayrıyeten soğuk ve sıcak farkına maruz kalmak üzere çevresel etkenler de fibromiyaljinin nedenleri ortasında sayılabiliyor.
Hastalık belirtilerinden en tipik olanı sabahları ortaya çıkan boyun, sırt ve bel üzere tek bir bölgede yahut tüm bedende yaygın olarak hissedilebilen ağrıdır. Fibromiyalji ağrısı hastalar tarafından ‘zonklayıcı, derinden gelen ya da keskin’ üzere çeşitli biçimlerde tanım ediliyor. Ağrıya, kaslarda ağır yanmalar, seğirmeler ve katılık hissi de eşlik edebiliyor. Ağrının bir yerden başlayıp bütün bedenine yanıcı, sızlayıcı olarak yayıldığını tabir eder. Uyku bozukluğu; çok ahenge, bazen uykusuzluk sonuçta derin olmayan ve dinlendirmeyen uykuyla birlikte kişinin his durumu bozulur. Yanıcı ağrılara bazen dengesizlik hissi, karın ağrısı ve tuvalete çıkma alışkanlıklarında değişiklik üzere şikâyetler de eşlik edebilir.
Teşhis için üç ay şikâyetlerin ve belirtilerin devam etmesi gerekir. En az 12 noktada (ensede baş-boyun geçiş noktası, önde iman tahtasının yanı, omuz başları, dirsek dış yüzü, kürek kemiğinin iç yüzleri, bel kalça geçiş noktası, kalçada dış yan dış, diz iç kısımları vb.) ağrıya hassas olunması temel koşuldur. Hastanın şikâyetlerinin ve öyküsünün yanı sıra yapılacak tetkiklerle teşhis konulur. Sık sık bel ve boyun ağrıları, kronik yorgunluk sendromu, depresyon, hipotiroidi ve uyku bozuklukları üzere diğer hastalıklarla karıştırıldığı için yapılacak tetkikler büyük kıymet taşır.
Komplike bir hastalık olduğu için tedavisinde birçok branştan dayanak alınabilir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzman doktorunun başkanlığında; psikolog ve fizyoterapistten yardım alınır. Gerekli olduğunda öteki branş doktorlarından konsültasyon dayanağı alınır ve tedavi multidisipliner biçimde yönlendirilir.
Fibromiyaljik olmamak için hava şartlarına uygun giyinmeliyiz, havasız ortamlardan kaçınmalıyız, hava akımları ortasında kalmamalıyız, gerilimden kaçınıp gerilimle uğraş yollarını öğrenmeliyiz, kendimizle barışık yaşayabilmemiz için gerekirse psikolog dayanağı almalıyız, sağlıklı beslenip iş ve dinlenme saatlerini uygun ayarlamalıyız, ergonomik koltuk, uygun yükseklikte masa, göz hizasında bilgisayar monitörü, dirseğin ve kolun düşmesini engelleyen klavye üzere iş hayatımızda kıymetli yer tutan objeleri uygun ayarlamalıyız, kendimize uygun, nitekim severek yapacağımız hobiler edinmeliyiz, kendimize uygun sporu yapmalıyız.
Özetle bireye özel hayat formumuzu planlayarak ruh ve vücut bütünlüğümüzü sağlamalıyız.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir