Beyin tümörleri!

Beyin tümörü, beyindeki hücrelerin olağandışı yahut denetimsiz büyümesi olarak tanımlanır. Tümörler, yeterli huylu (kanser yapan olmayan) yahut berbat huylu (kanser yapıcı) olabilirler. Beyinde yerleştiklerinden, güzel huylu bir tümör bile tehlikeli olabilir. Beyin, kafatası ile çevrilidir. Bu, tümörün büyürken olağan beyin dokularına basınç uygulamaya başlaması demektir. Bu durum da iltihaba ve beyin şişmesine neden olabilir. Bu nedenle her iki tip tümörün de mümkün olduğunca çabuk tedavi edilmesi çok değerlidir.

Bir tümör, beynin kendisinden kaynaklanmışsa birincil beyin tümörü olarak isimlendirilir. Bazen kanser beyne akciğer yahut göğüs üzere öteki alanlardan yayılabilir. O vakit bu tip tümörler, ikincil (veya metastatik) beyin tümörü olarak isimlendirilir. Öteki kanserlerle karşılaştırıldığında beyin tümörleri nispeten az görülmektedir; fakat yerleşimleri ve bazen agresif yapılarından dolayı tehlikeli oldukları düşünülmektedir.

Beyin Tümörlerinin Muhtemel Belirtileri

Beyin tümörleri sıklıkla olağan beyin dokusuna hamle eder yahut baskı yaparlar ve belirtiler de o basınç nedeniyle ortaya çıkar. Beyin tümörünün yerleşim yerine nazaran bireyde farklı tipte belirtiler oluşabilir. Lakin, zihinsel hastalıklar dâhil öteki hastalıklar da bu belirtilere neden olmaktadır. Rastgele bir durumda bu belirtilerden birini yahut daha fazlasını yaşarsanız, vakit kaybetmeden hekiminizi aramalısınız.

Baş ağrısı, bilhassa:
-yakın vakitte başlayan yeni bir ağrı
-devamlı bir ağrı

-uyanınca daha berbat olan bir ağrı
•Kusma, bilhassa sabahları daha şiddetliyse
•Kişilikte yahut davranışta değişiklikler
•Zihinsel maharetlerde düşüş:

-hafıza kaybı

-hesap yapma maharetinde bozulma

-yargılamada bozulma
•Yeni başlayan nöbetler
•Nörolojik değişiklikler:

-görme sorunları (çift görüş, azalmış görüş)

-duyma kaybı

-bir beden alanında his azalması yahut güçsüzlük

-konuşma zorlukları

-koordinasyonda azalma, sarsaklık
•Güçsüzlük, uyuşukluk/rehavet, uyanıklığın azalması
•Dil sorunları, yutma zahmeti, hıçkırıklar
•Bozulmuş koku duyusu
•Kontrolsüz yahut fonksiyon bozukluğu olan hareketler, el titremesi
•Menopozdan evvel adet kanamalarının kesilmesi
•Yüz felci
•Gözde anormallikler:

-farklı büyüklüklerde göz bebekleri

-kontrolsüz hareket

-gözkapağı düşmesi
•Sersemlik/kafa karışıklığı, alışılmadık yahut garip davranış
•Solunumda süreksiz durma

Op.Dr. Kerem Bıkmaz Laboratuvar Çalışmaları
Arkansas Üniversitesi Yaşargil Laboratuvarı , Amerika

Beynin İşlevsel Coğrafyası

Beynin farklı alanları, farklı işlevleri denetim eder. Beyin tümörünün belirtileri, etkilenen beyin alanına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Sol temporal lob: İşitme, görme, koku alma, anlayış, gördüğünü yahut duyduğunu hatırlama, sözleri tanıma, kişilik, davranış ve cinsel davranış.

Beyin sapı: Nefes alıp verme, kalp suratı, sindirim, uyanıklık düzeyi, uyku, terleme, kan basıncı, beden sıcaklığı ve istikrar.

Beyincik: İstikrar, duruş, kol ve bacakları kapsayan uyum ve refleks hareketler için hafıza.

Sağ temporal lob: İşitme, koku alma, organize olma, görülen yahut işitilene ağırlaşma, müzikal tonların tanınması, müzik sesleri ve konuşma içermeyen bilgi (örneğin, çizimler). Uzun devirli hafıza, kişilik, davranış ve cinsel davranış.

Oksipital lob: Görüleni ve görsel imgeleri net olarak yorumlama. Okuma ve yazma, cisimleri bulma, renkleri tanıma, sözleri tanıma, objeleri çizme ve bir cismin hareket edip etmediğini manaya.

Parietal lob: Görme ve dokunma duyusu. Anlayış için farklı duyulardan giren dataların düzenlenmesi, bedenin duysal denetimi, yazı yazma, matematik ve lisan. Bedenin pozisyonlanması, objelerin tutulması ve işitsel ve işitsel olmayan hafıza.

Frontal lob: Bilinçlilik ve dış uyaranlara karşılıklar üzere yüksek zihinsel fonksiyonlar, kişilik. Yutma, salya, ses çıkarma, çiğneme, yüz sözleri ve eller, kollar, gövde, kalça, bacaklar ve ayaklar için motor uyum.

Beyin Tümörlerinin Özellikleri

Beyin tümörleri, iki ana sınıfta toplanır: gliomlar ve gliom olmayanlar. Aşağıda, çok çeşitli beyin tümörü tipleri anlatılmaktadır ve tümörünüz hakkında size verilen bilgiyi netleştirmeye yardımcı olabilir.

Gliomlar

Birincil beyin tümörlerinin yaklaşık %46’sı ve birincil omurilik tümörlerinin %23’ü gliomlardır; öbür bir deyişle, glial hücrelerden büyürler. Beyin içinde gliomlar ekseriyetle serebrumun yarım kürelerinde meydana gelirler fakat öbür alanları da, bilhassa optik hudut, beyin sapı ve bilhassa çocuklarda beyinciği etkilerler. Glial hücreler farklı çeşitte olduklarından, gliomlar da birkaç kümeye ayrılırlar.

Astrositomlar
•Tüm birincil beyin tümörlerinin %17sini oluşturan, en sık görülen gliom tipidir.
•Merkezi hudut sisteminde rastgele bir yerde meydana gelebilir. Tedavi çoklukla cerrahi ve ışın tedavisi ve bazen de kemoterapiyi içerir.
•Düşük dereceli astrositomlar nispeten yavaş büyür ve cerrahi ile tümör büsbütün çıkarılabilir.
•Yüksek dereceli asrositomlar, düşük dereceli olanlardan daha süratli büyürler ve çoklukla, cerrahi, ışın ve kemoterapinin bir kombinasyonu ile tedavi edilirler.

Çok Formlu Glioblastomlar

Yüksek dereceli astrositomların bir öteki ismi da glioblastomlardır. Yakındaki dokulara süratle hamle ederler ve çok agresif hücreler içerirler.

Erişkinleri etkileyen en yaygın birincil beyin tümörlerindendirler ve bazen çocukları da etkilerler.

Tipik olarak, cerrahi akabinde, tek başına yahut kemoterapi ile kombine edilmiş ışın tedavisi ile tedavi edilirler.

Beyin Sapı Gliomları
•Beyin sapında yerleşmiş olan bu tümörler, çocukluk tümörlerinin %20’sini, erişkin tümörlerinin de yaklaşık %5’ini oluşturur.
•En çok, 3-10 yaş ortasındaki çocukları tesirler ve çok düşük dereceli astrositomlardan daha süratli büyüyen çok formlu glioblastomlara dek değişiklik gösterir.
•Beyin sapı gliomları için çoklukla cerrahi kullanılmaz; zira beyin sapı çok hassastır. Işın tedavisi bazen belirtileri azaltmada yardımcı olur ve tümör büyümesini yavaşlatarak hastanın ömrünü uzatır.
•Beyin sapı gliomları eşit oranda tehlikelidir; lakin düşük dereceli tümörlerin azalma/hafifleme dönemleri çok uzun olabilir.

Oligodendrogliomlar
•Nispeten azdırlar; tüm gliomların %5ini temsil ederler ve en çok genç erişkinlerde beynin serebral yarımkürelerinde meydana gelirler.
•Düşük dereceli tümörler, cerrahi ile tedavi edilir. Yüksek dereceli tümörlere, cerrahinin akabinde ışın tedavisi uygulanır; buna bazen kemoterapi de eklenir. Işın tedavisine orta seviyede hassastırlar.

Ependimomlar
•Erişkin intrakranyal gliomların yaklaşık %5ini, merkezi hudut sistemindeki çocukluk tümörlerinin de %10unu oluştururlar.
•Oluşum oranları 5 yaşında ve 34 yaşında en yüksek seviyededir.
•%85 civarı kanser yapmaz; birden fazla sonlandırılmıştır, yavaş büyüyen düşük dereceli tümörlerdir.
•Genellikle yalnızca ışın tedavisi uygulanır; kimilerinin cerrahi olarak büsbütün çıkarılması gerektiği halde, büsbütün çıkarılamayanlara ışın tedavisi uygulanır.

Gliom Olmayanlar

Medullablastomlar yahut Primitif Nöroektodermal Tümörler
•Çocukluktaki tüm beyin tümörlerinin %25ten fazlasını temsil ederler. Erişkinlere nazaran,
çocuklarda daha çok meydana gelirler.
•Beynin alt kısmında (beyincik) başlarlar ve omurga yahut bedenin başka kısımlarına yayılırlar.
•Genellikle cerrahi ve ışın tedavisi ile temizlenirler.
•Hızlı büyüyen tümörlerdir; lakin ışın tedavisine ve kemoterapiye çok hassastırlar.

Meningiomlar
•Tüm birincil beyin tümörlerinin %27sidir ve erkeklere oranla bayanları daha çok etkileme eğilimindedir.
•Büyürken komşu beyin dokularını sıkıştırır; ekseriyetle düzgün huyludur fakat hayatı tehdit edebilir.
•Bazıları yavaş yavaş büyür; lakin kimileri da daha süratli büyürler yahut ani büyüme atakları yaparlar.
•Tekrarlayıp tekrarlamayacağı varsayım edilemez, tertipli takip ve taramalar kıymetlidir.

Schwannomlar
•Genellikle güzel huyludurlar ve mümkünse cerrahi olarak çıkarılırlar.
•Sıkça rastlanan bir tipi (vestibular schwannom yahut akustik nöroma olarak bilinir), sekizinci baş hududunu tesirler. Bu hudut, istikrar ve işitme için değerli hudut hücreleri içermektedir. Bu tip, beynin bir yahut iki tarafında büyüyebilir.

Metastatik Beyin Tümörleri

Akciğerler yahut göğüs üzere, bedenin başka kısımlarından gelen kanser hücreleri, kan yoluyla beyne ulaşabilir ve ikincil yahut metastatik bir tümör oluşturmaya başlar. Metastatik beyin tümörleri gerçekte, birincil beyin tümörlerinden daha yaygındır. Tedavide çoklukla cerrahi ve/veya ışın tedavisi kullanılır.

Beyin Tümörlerinin Teşhisi

Sizde beyin tümörü belirtileri varsa, tabip kimi testler yapmak isteyecektir. Beyin içindeki anormalliklerin tipini ve yerleşimini saptamak için kullanılan gelişmiş birkaç diyagnostik süreç bulunmaktadır.

Merkezi Hudut Sistemi Tümörlerini Etkileyen Kestirimi Etmenler

Histoloji (hücre tipi)

Hastanın yaşı

Tümörün yerleşimi

İşlevsel nörolojik durum

Daha az değerli etmenler:

Metastatik yayılım

Tümör rezeksiyonunun büyüklüğü (cerrahi uygulanan hastalarda)

Nörolojik Kıymetlendirme

•Hastaların birinci nörolojik değerlendirmeleri ekseriyetle bir nörolog yahut hudut cerrahı tarafından yapılır.
•Değerlendirmeyi yapan kişi, azalmış zihinsel fonksiyon (örn. konsantre olamama, hatırlamada yetersizlik, aritmetik süreçleri yahut kolay işleri gerçekleştirememe), güçsüzlük, hissizlik, kas tonusunda yetersizlik, reflekslerde değişiklik ve görmede değişikliklerin işaretlerini arayacaktır.

Görüntüleme
•Beynin anatomisini incelemek için, hastalara manyetik rezonans görüntüleme (MRI) yahut bilgisayarlı tomografi (BT) uygulanacaktır.
•Tümörün özelliklerini daha uygun anlayabilmek için(Hızlı mı büyüyor? Sabit mi duruyor? Olağan dokuya atak etti mi? vb.), manyetik rezonans spektrometresi (MRS) ve pozitron emisyon tomografi (PET) üzere ek taramalar da yapılabilir.
•Bu taramalar daha sonra her bir hasta için en uygun tedaviyi belirlemek gayesiyle kullanılır.

Biyopsi

Şayet taramalardan net bir teşhis yapılamıyorsa, tümörün tipini tam olarak belirlemek için bir biyopsi yapılabilir.

Lokal anestezi uygulandıktan sonra, tümörün küçük bir kesimini almak için kafatasındaki küçük bir delikten uzun bir iğne sokulur.

Tümör örneği, tümörün tipini ve ne kadar agresif olabileceğini belirlemek için kıymetlendirilir.

Biyopsiden elde edilen bilgi daha sonra, hasta için en uygun tedavinin ne olduğunu tespit etmek için kullanılır.

Beyin tümörlerinin derecelendirilmesinde iki temel etken dikkate alınır: tümörü yapan hücrelerin cinsleri ve tümörün büyüme suratı. Ayrıyeten, hastanın yaşı da kıymetlidir; hasta ne kadar genç ise, hastalığın seyri o kadar yeterlidir. Daha az olarak, kanserli hücre cinsinin, büyüme suratının ya da hastanın yaşı kadar kıymetli olmasa da, çıkarılan dokunun ölçüsü da bir etkendir.

Cerrahi düşünülüyorken, tümörün yerleşimi değerlidir; zira birtakım alanların, ömür kalitesi, hayat beklentisi ve tedavi tipi üzerinde büyük bir tesiri vardır. Genel sıhhatin ve fizikî durumun uygun oluşu, sonuçları öngörmede büyük rol oynar; daha genç hastalar daha yeterli seyre sahiptirler.

Beyin Tümörlerinin Tedavisi

Şayet beyin tümörü berbat huylu ise, tedavi gereklidir. Burada, birtakım tedavi seçenekleri sıralanmaktadır. Ayrıyeten, birçok klinik çalışma, hastaların yeni deneysel tedavilere ulaşmalarını sağlar.

Cerrahi
•Tümör kütlesini ortadan kaldırmanın en direkt yolu, birincil tümörün cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
•Cerrah, ekseriyetle bir kranyotomi yapacaktır. Bu operasyonda, beyne ulaşmak için bir kesim baş kemiğinin çıkarılmasıyla kafatası boşluğuna girilir. Çıkarılan kemik, cerrahi sürecin sonunda tekrar yerine takılır.

Işın Tedavisi
•Işın tedavisi, kanserli birden fazla beyin tümöründe başrol oynar.
•İyi huylu tümörler de büyümelerinin denetim edilmesi için ışın gerektirebilirler.

Cerrahi sonrası ışın
•Tümörün bütünü cerrahi olarak çıkarılmış gözükse de, etrafındaki beyin dokusunda mikroskopik tümör hücreleri kalır ve bunlar öbür bir yere yayılabilir yahut yeni bir beyin tümörü oluşturabilirler.
•Cerrahi kazıma sonrası uygulanan ışının emeli, kalan tümörün büyüklüğünü azaltmak, büyümesini durdurmak yahut her ikisidir.
•Eğer tümörün tamamı inançlı bir biçimde çıkarılamazsa, çoğunlukla cerrahi sonrası ışın önerilir.

Cerrahi uygun olmadığında ışın
•Cerrahi ile ulaşılamayan yahut ışına bilhassa karşılık verdiği düşünülen niteliklere sahip tümörler için cerrahi yerine ışın kullanılabilir.

Brakiterapi
•Tümörlere seçici olarak yüksek dozda ışın verme formülüdür.
•Çoğunlukla metal taneler yahut çubuklar formunda olan bağımsız radyoaktif kaynaklar, tümör yahut tümör çukuru içine ya da yakınına yerleştirilir.
•Çoğunlukla bilgisayar yardımıyla radyoaktif kaynağı tam olarak yerleştirmek, sağlıklı dokunun ışına daha az maruz kalmasını ve tümörün aldığı ışının dozunun en yüksek seviyede olmasını sağlar.
•Brakiterapi, cerrahi ve/veya kemoterapi ile bir ortada kullanılabilir.

Işın ve Kemoterapi
•Kemoterapiyi ışın tedavisi ile birlikte kullanmak, yüksek seviyeli tümörü olan birtakım hastalar için faydalıdır.
•Kemoterapi, bir yahut daha fazla ilacı içerebilir ve döngüsel olarak verilmektedir (örneğin, 3 hafta boyunca günde bir sefer, akabinde, yeni hücreler yapmak için 1 haftalık dinlenme periyodu ).
•Kemoterapi, ağızdan, damardan, diğer bir infüzyon yoluyla yahut direkt beyne yerleştirilmiş bir katman halinde uygulanabilir.

Gamma Bıçağı (Sterotaktik ışın tedavisi)
•Gamma bıçağı gerçekte, yüksek derecede odaklanmış, eni dar olan kobalt gamma ışını demetleridir.
•Cerrahiye karşı bir seçenek olan bu uygulama, bir kesiye gerek kalmadan, direkt beyin anormalliklerini tahrip eder.
•İyi ve makûs huylu tümörleri, metastatik tümörleri ve başka vasküler yapı bozukluklarını tedavi etmek için kullanılmaktadır.
•Hastalarda yan tesirler daha azdır ve konvansiyonel cerrahiye nazaran düzgünleşme mühleti daha kısadır.
•Cerrahi tipik olarak 30 dakika ve 3 saat ortasında sürer ve hastaların birden fazla birebir gün konuta dönebilir.

Tedavinin Yan Tesirleri

Beyin tümörü tedavisinin yan tesirleri olabilir. Bazen yan tesirler ani olur yahut birkaç gün içinde gelişebilir. Yan tesirlerin ciddiyeti ilacın dozu yahut tedavinin uzunluğu ile ilgili olabilir.

Kemoterapi

Kemoterapi ilaçları, süratli büyüyen hücreleri öldürmek için yapılmıştır. Lakin, bu
ilaçlar tüm bedende dolaştıklarından, olağan, sağlıklı hücreleri de etkileyebilirler. Sağlıklı dokunun hasarı, yan tesirlere neden olur.

Kemoterapiye yaşlı hastaların daha az uygun tahammül edip edemeyebilecekleri meçhuldür. Yaşlı hastaların kullandığı birçok ilaç ve diğer tıbbi sıkıntılar üzere kimi durumlar, kanser tedavisini zorlaştırabilir. Fakat, bir çalışmaya nazaran, tıbbi komplikasyonları olmayan yaşlı kanser hastaları, genç hastalarla birebir düzeyde toksisite ve yarar sağlayabilirler.
•Kemoterapi süratli büyüyen hücreleri hedeflediğinden, saç kökleri, kemik iliği ve mide hücreleri üzere süratli bölünen olağan hücreler de etkilenir. Yan tesir olarak, kellik, mide bulantısı, kusma ve ishal ortaya çıkar.
•Kemoterapi ayrıyeten, anemiye bağlı güçsüzlük, ateş ve enfeksiyona neden olur; zira bağışıklık sistemi ilaçlar nedeniyle zayıflamıştır.

Işın Tedavisi

Beyin tümörü için ışın tedavisinin yan tesirleri, tümörün etrafındaki olağan beyin dokusuna ışınımın yaptığı tesirle ortaya çıkar.
•Işın tedavisinin birinci uygulamasından kısa bir müddet sonra hastalarda baş ağrısı, mide bulantısı, kusma, uyku hali, ateş ortaya çıkabilir ve tümörle bağlı nörolojik belirtiler berbatlaşabilir. Bu belirtiler, tedavi ilerlerken gittikçe daha hafif hale gelmelidir.
•Işın tedavisine başladıktan sonraki birkaç hafta ile birkaç ay içinde belirtiler berbatlaşabilir. Bu belirtiler, tümörün ilerlediğini gösterebilir. Nedenin tümör mü yoksa tedavi mi olduğunu saptamak için bu belirtileri bir mühlet boyunca gözlemlemek gereklidir.
•Işın tedavisinin özelliğine bağlı olarak, tedaviden aylar yahut yıllar sonra geç devir ışın tesirleri gelişebilir. Yaşadığınız rastgele bir belirtinin bir kaydını almak yahut bir günlük tutmak düzgün olur; böylelikle belirtileri hekimle konuşabilirsiniz.

Cerrrahi ve Öbür Tedaviler
•Cerrahi ve ışın, tümör etrafındaki beynin ödemine (şişlik) neden olabilir.
•Şişlik, çevreleyen beyin dokularında basınca yol açar ve baş ağrısı, uykusuzluk ve diğer önemli problemler yaratır.
•Bu sıkıntıları önlemek için hekiminiz steroidler yazabilir.
•Kortikosteroid ismiyle da bilinen bu steroidler, bedende doğal olarak oluşan hormonlardır ve beden geliştiricilerin kullandıkları “anabolik steroidler” den farklıdırlar.
•Steroidler, birden fazla tümör tipinin hücrelerini öldürmek için pek az çalışır; lakin, baş ağrısı üzere birtakım belirtileri hafifletebilir ve cerrahi yahut ışın tedavisiyle ortaya çıkabilen daha fazla şişliği önler.

Yan Tesirlere Karşı Yapılabilecekler

Yan Tesir

Destekleyici Bakım

Kansızlık

Kırmızı kan hücreleri oluşturan casuslar

Kellik (kalıcı yahut geçici)

Peruklar, türban, başlıklar, şapkalar

Kan pıhtıları

Kan incelticiler

Kabızlık

Ağır lifli besinler, sıvı alımını arttırmak, laksatifler, gaita yumuşatıcılar

İshal

Düşük lifli besinler, yüksek proteinli besinler, sıvı alımını arttırmak, baharatlı yahut bağırsakları rahatsız eden besinlerden kaçınmak, antidiyare ilaçları

Ağız kuruluğu

Şekersiz sakız, buz cipsleri

Yorgunluk

Enerjiyi korumak, işleri devretmek, sık sık kısa dinlenme aralıkları vermek, aktiflikleri öncelik sırasına koymak, âlâ bir beslenme, kâfi kalori almak (Her gün, 450gr başına ortalama 15 kalori. Kilo kaybediyorsanız buna 500 daha ekleyin), günde en az 8 bardak su içmek, ek vitamin gerekli olabilir.

Ateş/enfeksiyon

Ateş için asetaminofen yahut ibuprofen; enfeksiyon için antibiyotikler.

İştah kaybı

Daha küçük öğünler, beslenme ekleri, iştah arttırıcılar

Ağız yaraları

Alkolden (alkol içeren ağız temizleme suları dâhil), tütünden, tuzlu, şekerli, çok sıcak ve çok soğuk besinlerden uzak durmak

Mide bulantısı yahut kusma

Antiemetikler

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir